สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

เท่าที่เห็น ไม่ใช่เท่าที่มีอยู่ (ตอนที่ 3) แปลและตัดต่อ/เรียบเรียงจาก The Supermarket Tour (2002). Research and writing by Stella Lee, Caroline Liffman, and Cidy McCulligh. OPIRG Publication, McMaster University - Hamilton Ontario Canada.
แปล



คุณเคยสงสัยไหมว่า ทำไมร้านค้าซุปเปอร์มาร์เก็ตทั้งหลาย ถึงมีสินค้าวางขายเพียงไม่กี่ชนิด และเราก็จะเห็นอยู่ซ้ำๆ แบบเดิมๆ เห็นได้ว่ามีข้าวเพียงไม่กี่ชนิด มีแอปเปิ้ล มีกล้วยวางขายอยู่ไม่กี่ชนิด เอ...หรือว่ามันมีอยู่แค่นั้นจริงๆ แต่คุณคงต้องประหลาดใจว่าพืชผัก ผลไม้เหล่านี้มีอยู่หลายพันชนิด และอีกหลายร้อยสายพันธุ์ ว่าแต่ว่าทำไมเราไม่เคยเห็น ไม่มีเอามาวางขาย แล้วมันหายไปไหนหมดเนี่ย...

เท่าที่เห็น คือ เท่าที่มีอยู่จริงหรือ?

ในอดีตกาลสามารถกล่าวได้ว่า พืชพันธุ์ดั้งเดิมที่มีอยู่ตามท้องถิ่นต่างๆ ทั่วโลกถูกสร้างสรรค์ขึ้นมากมาย และด้วยการสะสมประสบการณ์จากผู้เพาะปลูกและธรรมชาติ ทำให้พืชพันธุ์ที่ปลูกมีความต้านทานโรค/แมลงได้ดี ทดต่อสภาพแห้งแล้ง แต่เมื่อโลกเปลี่ยนแปลงไป หลังจากการปฏิวัติเขียว และการผสมข้ามสายพันธุ์ต่างๆ ทำให้สายพันธุ์มีจำนวนลดน้อยลง เป็นปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นไปทั่วโลก

เกษตรกรในอินเดียสามารถพัฒนาสายพันธุ์ข้าวต่างๆ ได้มากถึง 200,000 ชนิด อย่างไรก็ตามเวลาผ่านไปนานกว่า 20 ปี พันธุ์ข้าวหลายพันชนิดก็ได้สูญหายไปแล้ว ในขณะนี้มีข้าวเพียง 12 ชนิดเท่านั้นที่ครอบครองตลาดผู้บริโภคอยู่ นอกจากนี้ด้านการค้าพันธุ์ปศุสัตว์ ทั่วโลกที่มีพันธุ์สัตว์กว่า 4,000 ชนิด ในจำนวนนี้ ประมาณ 27% ของทั้งหมดกำลังตกอยู่ในภาวะเสี่ยงที่จะสูญพันธุ์ และกำลังสูญพันธุ์ไปอย่างน้อย 5% ในทุกปี, 1 สายพันธุ์ของวัวที่สูญพันธุ์ไปทุกปี และสำหรับพันธุ์ม้าและหมู เรากำลังสูญพันธุ์สัตว์เหล่านี้ไปทุกสัปดาห์ สัตว์น้ำทะเล และน้ำจืดก็ตกอยู่ในสถานการณ์เดียวกัน จากการจับปลาที่มากเกินไป (ธรรมชาติไม่สามารถฟื้นฟูได้ทัน)

ช่วงปี 2443 มีแอปเปิ้ลกว่า 7,500 ชนิดที่ปลูกในแถบอเมริกาเหนือ ปัจจุบันมีเพียงไม่กี่ร้อยชนิดเท่านั้นที่ยังหลงเหลืออยู่ และมีแอปเปิ้ลเพียงแค่ 12 ชนิดเท่านั้นที่ปลูกเพื่อการค้า อีกทั้งแม้ว่าจะมีมันฝรั่งมากถึง 2,000 สายพันธุ์/ตระกูล แต่ในเชิงพาณิชย์ทำให้มันฝรั่งเหลือเพียง 12 ชนิดใน 1 สายพันธุ์เท่านั้นที่ครอบครองพื้นที่ในการเพาะปลูกของสหรัฐมากถึง 85%

เกษตรเชิงเดี่ยว ฆ่าตัดตอนพันธุ์พืช

ความหลากหลายของพันธุ์พืชทางการเกษตรถือเป็นรากฐานที่สำคัญอย่างมาก เพื่อความมั่นคงทางอาหารของมนุษย์โลก หากปราศจากสิ่งนี้เชื่อแน่ว่า คงไม่ใช่แค่รสชาติบางอย่างจะสูญหายไป แต่คุณลักษณะ คุณสมบัติที่สำคัญบางอย่างของพืชนานาชนิดนี้ก็คงจะสูญสลายไปด้วย ในฟิลิปปินส์ ประเทศซึ่งเคยมีพันธุ์ข้าวพื้นเมืองหลายพันชนิด แต่ภายหลังการปฏิวัติเขียวในช่วงกลางศตวรรษ 1980 (พ.ศ.2523) ทำให้เหลือพันธุ์ข้าวเพียง 2 ชนิดที่ปลูกในพื้นที่ปลูกข้าวทั่วประเทศมากถึง 98%

ชะตากรรมของพืชพันธุ์ไม่ได้หยุดยั้งแค่นี้ เพราะการทำเกษตรแบบเข้มข้น-เกษตรเชิงเดี่ยวเพิ่มขึ้น ทำให้อำนาจในการพัฒนาสายพันธุ์พืชตกไปอยู่ในมือของบริษัทใหญ่ๆ ต่างๆ ที่มีอำนาจล้นพ้นในการเกษตรแบบใหม่ ที่จะเป็นทั้งผู้ให้เมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย (ยาปราบศัตรูพืช) แก่เกษตรกร และบริษัทเหล่านี้ยังเป็นผู้กำหนดชะตาอุตสาหกรรมการเกษตรอีกด้วย

การเปลี่ยนมือครั้งสำคัญนี้เอง ทำให้การคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ซึ่งเคยเป็นหน้าที่ของเกษตรรายย่อยจำนวนนับล้าน ตกไปอยู่ในกำมือของบรรษัทขนาดใหญ่ที่คอยควบคุม ผลิตและขายเมล็ดพันธุ์พืชเพียงไม่กี่แห่ง แค่ในสหรัฐฯ และแคนาดา แม้บริษัทค้าเมล็ดพันธุ์ขนาดเล็ก จำนวนกว่า 125 บริษัทกลับต้องถูกเขี่ยออกจากธุรกิจนี้ไป หรือไม่ก็ถูกบริษัทด้านเภสัชกรรม และยาเคมีซื้อต่อ เพื่อควบรวมกิจการด้านการเกษตรเข้าไว้ด้วยกัน แล้วเกษตรกรรายย่อยจะเหลือไหมเนี่ย

ฉะนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นนี้จึงเป็นเรื่องน่าเสียดายอย่างยิ่งที่พันธุ์พืชต่างๆ ที่เกษตรกรได้พัฒนาสายพันธุ์ (ทนทานต่อฟ้าฝน ความแห้งแล้ง แมลงศัตรูพืช) หรือวิธีคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ไว้กำลังสูญหายไป พร้อมกันกับการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ ภูมิปัญญาท้องถิ่น และกลวิธีอันชาญฉลาดด้านการเพาะปลูก

คุณผู้อ่านค่ะ "ความหวังยังคงมีอยู่" ปัจจุบันมีธนาคารเมล็ดพันธุ์จำนวนหนึ่ง ที่นักวิทยาศาสตร์นักวิจัยกำลังช่วยเก็บรักษาพันธุ์พืชที่ตกอยู่ในอันตรายแล้ว ไม่เพียงเท่านั้นยังมีเครือข่ายอยู่ทั่วประเทศ ที่คอยช่วยด้านการแลกเปลี่ยนความรู้ในการคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ และช่วยส่งเสริมความหลากหลายทางเมล็ดพันธุ์กันอย่างแข็งขัน เราทุกคนก็จำเป็นต้องช่วยกันส่งเสริม สนับสนุนเกษตรแบบยั่งยืน หรือเกษตรทางเลือกด้วย เพื่อจะสามารถเสริมพลังอำนาจให้เกษตรกรรายย่อย และเพื่อรักษาสายพันธุ์พืชดั้งเดิมต่างๆ ไว้ได้ เพราะสิ่งเหล่านั้นคือ มรดกทางธรรมชาติ และความหลากหลายทางด้านเกษตรกรรมอย่างแท้จริง

ติดตามเรื่องถัดไป จีเอ็มโอ อาหารพิศดารพันลึก คุณอย่าเผลอซื้อกินโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ควรอ่านตอนต่อไปก่อนตัดสินใจ

คัดจาก http://www.localtalk2004.com/V2005/main.php