สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

แผนสุขภาพจังหวัดสงขลา : ประเด็นอุบัติเหตุ ร่วมเป็นส่วนหนึ่งในกิจกรรมครบรอบ 85 ปี โรงเรียนวิเชียรชม อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา เมื่อ 1 กันยายน 2550 ที่ผ่านมา โดย นำเสนอนิทรรศการอุบัติเหตุมาพร้อมตัวมาสคอทตำรวจจราจร การสาธิตเครื่องมือตรวจวัดแอลกอฮอล์ เครื่องมือตรวจจับความเร็ว การรณรงค์การสวมหมวกกันน๊อคโดยการตอบปัญหาชิงรางวัลหมวกกันน็อคเด็ก สาธิตการลำเลียงผู้บาดเจ็บโดยทีมกู้ภัยของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสงขลา และการเล่าประสบการณ์ตรงของเหยื่อเมาแล้วขับ เป็นต้น

ด.ช. เจษฎากร รัตนประดับ นักเรียนชั้น ป.4/4 อาสาสมัครเป็นตัวแสดงผู้ป่วยจากอุบัติเหตุทางถนน โดยเป็นเหยื่อนั่งซ้อนท้ายจักรยานยนต์ที่ไม่ได้สวมหมวกกันน็อค ในการสาธิตการช่วยเหลือผู้ป่วยของหน่วยกู้ภัย

"ผมอาสาเพราะอยากลองดู รู้สึกกลัว เหมือนกัน กลัวแม่มาเห็นจะตกใจ นึกว่าเป็นเรื่องจริง " ด.ช.เจษฎากรนั่งเล่าในรถพยาบาลฉุกเฉินหลังการสาธิต ท่ามกลางเพื่อนๆ ขณะที่ผ้าพันแผลรอบหัว ตามสถานการณ์สมมติว่าเขาได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะอย่างรุนแรง และแขนหัก เขาและเพื่อนที่ห้อมล้อมยังหัวเราะกันได้ ซึ่งถ้าเป็นเหตุการณ์จริงคงต้องมีอารมณ์ตรงกันข้าม

ก่อนหน้านี้ไม่นาน ผู้ป่วยสมมติคนนี้นอนอยู่บนพื้น เจ้าหน้าที่ได้เข้ามาปฐมพยาบาล ทำแผลเบื้องต้น ดามกระดูก หามใส่เปล ขึ้นบนเตียงในรถ แล้วรีบส่งตัวไปโรงพยาบาลโดยด่วน

"ได้รับความรู้เกี่ยวกับการรักษา เมื่อเราถูกรถชนครับ" ด.ช.เจษฎากร เล่า และว่าการป้องกันทำโดยการขี่รถช้าๆ อย่าซิ่งรถ ปกติเขาเองก็ซ้อนท้ายจักรยานยนต์พ่อมาโรงเรียนทุกวัน พ่อสวมหมวกกันน็อค แต่เขาเองไม่ได้สวม

"ผมเคยเห็นอุบัติเหตุครับแถววชิรา ตอนนั้นไปกับพ่อ ยืนดูอยู่ก็รู้สึกกลัว" เขาเล่า คุยไปคุยมา กลับฟื้นความจำว่าตัวเขาเองก็เคยประสบอุบัติเหตุมากับตัวเองครั้งหนึ่ง

"ตอนนั้นยังเรียนอยู่อนุบาล 1 ที่โรงเรียนเทศบาล 3" ด.ช.เจษฎากรเล่า เขากำลังเดินข้ามถนน แล้วถูกรถเฉี่ยวชน คู่กรณีรีบขับรถหนีไปทันที เขาได้รับบาดเจ็บเป็นแผลใหญ่ที่ขา คนที่ประสบเหตุแถวนั้นช่วยไว้ และรีบไปตามแม่ซึ่งมีอาชีพเป็นผู้ช่วยแพทย์ในคลินิกแห่งหนึ่งมา

"แม่รู้ข่าวตกใจมากรีบพาไปหาหมอเฉลิมที่แม่ทำงานอยู่ ก่อนจะถูกนำตัวส่งโรงพยาบาลสงขลา จากอุบัติเหตุคราวนั้น เขาขาหัก ต้องรักษาตัวอยู่นาน 3 เดือน" เขาเล่าท่ามกลาง ความสนใจของเพื่อน ที่เพิ่งรู้ประวัติตอนนี้ของเขาเช่นเดียวกัน

พอนึกถึงเรื่องจริงในชีวิตของตัวเองขึ้นมา ด.ช. เจษฎากร ซึ่งเป็นลูกคนเดียวของครอบครัว จึงได้บทเรียนสำคัญว่า การข้ามถนนจะต้องดูซ้ายดูขาวให้ดีก่อนทุกครั้ง ต้องข้ามเฉพาะทางม้าลาย และคิดว่าการขี่จักรยานยนต์ต้องสวมหมวกกันน็อค

"อย่างที่พี่เขาบอกว่า ถ้าใส่หมวกจะกันหัวแตกได้" เขาเล่า แต่ในความเป็นจริง ณ ปัจจุบัน เขาเองยังไม่ได้สวมหมวกกันน็อคนั่งซ้อนท้ายจักรานยนต์ของพ่อมาโรงเรียนอยู่ดี

นางอัจจิมา พรรณนา นักวิชาการสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสงขลา เล่าว่าสิ่งที่เครือข่ายอุบัติเหตุจังหวัดสงขลา กำลังผลักดันให้ขับเคลื่อนอย่างจริงจังอยู่เรื่องหนึ่งขณะนี้ ก็คือให้เด็กที่นั่งซ้อนท้ายจักรยานยนต์มาโรงเรียนได้สวมหมวกกันน็อค

"ความพยายามจะเริ่มต้น อยู่ที่โรงเรียนวิเชียรชม อยากจะได้รับความร่วมมือจากทุกส่วนไม่ว่าสมาคมศิษย์เก่า สมาคมผู้ปกครอง และโรงเรียน" นางอัจจิมาเล่า ถ้าทุกฝ่ายเห็นความสำคัญและร่วมมือ น่าจะเกิดขึ้นได้ โดยจะพยายามนำเสนอเรื่องนี้กับผู้อำนวยการโรงเรียน แนวทางจะรณรงค์ให้กับเด็กนักเรียนทุกระดับชั้น เริ่มจาก 1 ชั้นจะคัดเอา 1 ห้องออกมาเป็นการนำร่องโครงการ เลือกเอาเด็กที่เดินทางไป-กลับ โดยจักรยานยนต์ จะเป็นแบบรถรับจ้าง หรือผู้ปกครองมาส่งเองก็ตามแต่

"สุ่มลงไปตามห้อง 6 ชั้นก็ได้ 6 ห้องเรียน มานำร่องโครงการก่อน เกิดขึ้นและขยายผลอยู่ในโรงเรียน เริ่มดำเนินการให้เด็กทุกคนที่อยู่ในกลุ้มเป้าหมาย ใส่หมวกกันน็อคมาโรงเรียน" นางอัจจิมาว่า ที่นี้อยู่ว่าใครจะเข้ามาสนับสนุน อย่างเรื่องหมวกกันน็อคเด็ก ถ้าผู้ปกครองเห็นด้วยให้ความสำคัญ ก็ไม่ยากเลย เพียงแต่ซื้อหมวกให้ลูกตัวเองใส่ให้ลูก ทางโรงเรียนจัดขึ้นทะเบียนเด็กกลุ่มนี้ไว้ ครูประจำชั้นแค่ประเมินให้ว่าใครสวมหรือไม่สวมอย่างไร ด้วยเหตุผลอะไร ติดตามไปถึงขั้นที่ว่าถ้าเกิดอุบัติเหตุแล้วได้รับผลกระทบมากน้อยแค่ไหน อย่างสวมแล้วแต่เมื่อประสบอุบัติเหตุแล้วหมวกหลุดช่วยอะไรไม่ได้ ก็ถือว่าล้มเหลวเหมือนกัน ครูประจำชั้นจะช่วยประเมินให้ได้

"คิดว่าที่เป็นอยู่ทุกวันนี้เด็กไม่ใส่ เพราะอาย เห็นคนอื่นไม่ใส่ ตัวเองก็เลยไม่ใส่ด้วย"นางอัจจิมา กล่าวและคิดว่าในส่วนเด็กถ้าเห็นเพื่อนใส่ ตัวเองก็หันมาใส่อย่างแน่นอน ขึ้นอยู่กับการสร้างกระแสโดยภาพรวม

ส่วนผู้ปกครองใครจะอ้างว่าหมวกกันน็อคเด็กหาซื้อยากคงไม่ได้แล้วเพราะทุกวันนี้ ร้านข้างโรงเรียนวิเชียรชมเองก็มีขาย มีการออกแบบให้เหมาะกับเด็กหลายวัยไม่ว่าอนุบาล ประถมศึกษา ราคาใบละ200 กว่าบาท ราคานี้อาจจะเดือดร้อนผู้ปกครองบางคนอยู่ ถ้าโรงเรียนให้ความใส่ใจจริงอาจทำได้โดยการสั่งซื้อหมวกในราคาต้นทุนมากขาย ซึ่งจะได้ถูกกว่าอีก คุ้มค่ามากเมื่อเทียบกับความสูญเสียที่จะเกิดขึ้นโดยไม่มีใครคาดคิด และไม่อาจเรียกคืนได้ จะมีการรวบรวมสถิติเกี่ยวกับอุบัติเหตุแบบนี้มาแจงให้เห็น

สถานการณ์เกี่ยวกับเรื่องนี้ของประเทศไทย และจังหวัดสงขลา คนทั่วไปให้ความสำคัญแต่ไม่ตระหนัก อย่าว่าแต่เด็ก เพราะแม้แต่ผู้ปกครอง หรือครูเองก็ยังไม่สามารถเป็นแบบอย่างให้เยาวชนได้เกี่ยวกับเรื่องนี้ได้ นางอัจจิมายอมรับว่ากิจกรรมการรณรงค์หมวกกันน็อคได้จัดมาแล้วหลายครั้ง อย่างเช่น กิจกรรมที่ห้างคาร์ฟูร์ หาดใหญ่ได้มีการแจกหมวกกันน็อคเด็กไปจำนวนมาก แต่ไม่ได้ผล คนที่รับไปแล้วไม่ได้นำไปใช้งานอย่างจริงจัง

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การมีหมวก แต่อยู่ที่การนำมาสวมใส่ใช้งานจริง มีการแจกไปแล้วจำนวนมาก คนอยากได้แต่พอได้ไปแล้ว ก็ไม่ได้นำมาสวม แถมยังไม่ตระหนักถึงปัญหาจราจรเสียอีก มีหมวกแล้วไม่ปฏิบัติตามกฎจราจร ขับรถย้อนศร อะไรเหล่านี้ล้วนสะท้อนให้เห็นความพิกลพิการทางความคิดทางวินัยจราจร ที่ตามแก้กันไม่รู้จบ

"เราเลือกที่วิเชียรชม เพราะเห็นว่าสมาคมผู้ปกครอง ที่น่าจะเข้าใจปัญหาเด็ก และโรงเรียนก็น่าจะคุยทำความเข้าใจกันได้ อาจจะของบประมาณจากจังหวัดสงขลาให้เข้ามามีส่วนร่วมเกี่ยวกับเรื่องนี้ด้วย"

เด็กทุกคนที่นั่งจักรยานยนต์มาโรงเรียน จะเดินถือหมวกกันน็อค เข้ามาโรงเรียน โดยโรงเรียนอาจจะต้องจะทำที่แขวนหมวกเอาไว้ให้เด็กด้วย ภาพแบบนี้จะเห็นในต่างประเทศหลายแห่งที่ตระหนักถึงความสำคัญของความปลอดภัยจากอุบัติเหตุ เพียงแต่สังคมไทยยังตื่นตัวน้อย ไม่คิดเรื่องป้องกัน จึงมักจะมาเสียอกเสียใจเอาภายหลังเกิดความสูญเสีย และเร่งทำแบบหัวหายล้อมคอก ชนิดไฟไหม้ฟาง แล้วเงียบหายไปอีก

"ถ้าประสบความสำเร็จ ในห้องเรียนนำร่องจะมีการขยายผลทั้งโรงเรียนต่อไป" นางอัจจิมาเล่า เห็นว่าน่าจะเป็นไปได้ ถ้าได้รับความร่วมมือจากผู้เกี่ยวข้อง ในส่วน แผนสุขภาพจังหวัดสงขลา :ประเด็นอุบัติเหตุ ได้กิจกรรมรณรงค์เกี่ยวกับหมวกกันน็อคเด็กมาอย่างต่อเนื่อง มีกานแจกฟรีหมวกไปส่วนหนึ่งอย่างไรก็ตามยังเป็นปริมาณน้อย ขณะที่ผู้รับแจกก็นำไปใช้งานน้อย

สำหรับในวันนั้นได้ทำการแจกหมวกกันน็อคเด็กไปจำนวน 50 ใบ โดยให้เด็กร่วมกันตอบคำถามทางจราจรอย่างง่าย ๆ แล้วจับสลากผู้โชคดีขึ้นมาจำนวนหนึ่ง แยกเป็นระดับชั้น ป.1-3 และ ป.4-6 หากที่สุดแล้วเหตุกังวลคงไม่พ้นเรื่องเดิมได้ไปแล้วกลัวจะไม่สวม

"อยากให้ทุกคนเห็นว่าการสวมหมวกกันน็อคของเด็กเป็นเรื่องทันสมัย ให้เป็นเหมือนกระแสสุขภาพอย่างอื่น อย่างการสูบบุหรี่ที่สังคมรังเกียจไปแล้วระดับหนึ่ง ผู้บริหารโรงเรียนต้องให้ความสำคัญเรื่องนี้ คิดว่าถ้าเอาจริงยิ่งทำได้ เพราะมีอำนาจสั่งการได้ ผู้ปกครองก็มีส่วนสำคัญ ทุกภาคส่วนต้องมองเรื่องนี้อย่างเป็นส่วนสำคัญด้วย ไม่ใช่รอให้เกิดเหตุแล้วค่อยมาคิด"

นางอัจจิมายังเล่าว่าการที่เด็กและผู้ปกครอง ได้ฟังประสบการณ์จากลุ่มเหยื่อเมาแล้วขับโดยตรงในวันนั้นน่าจะให้ หันมาตระหนักเรื่องอุบัติเหตุได้มากขึ้น กว่าที่เป็นอยู่อีกด้วย

"คนที่ทำงานประเด็นอุบัติเหตุน้อยลง อาจจะเป็นว่าสนใจเรื่องแบบนี้กันเป็นพักๆไปตามกระแส ความจริงแล้วต้องมองอย่างเป็นปัญหาสำคัญอยู่เสมอ ผู้เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนไม่ว่า ตำรวจ สาธารณสุข ครู ต้องทำงานไปด้วยกันอย่างครบวงจร ไม่ใช่มองแค่เรื่องใดเรื่องหนึ่ง"