สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

โดย นพ.สุภัทร ฮาสุวรรณกิจ

กังหันลมเป็นประดิษฐกรรมภูมิปัญญาท้องถิ่นของคนยุโรป ไม่ได้มีแต่เฉพาะในเนเธอร์แลนด์ เชื่อว่าก่อนยุคจักรกลไอน้ำ ในยุโรปมีกังหันลมเป็นแสนตัวในทุกชุมชน แต่ก็ผุพังเสื่อมสลายไปตามกาลเวลา วัตถุประสงค์ดั้งเดิมของกังหันลมนั้นมีไว้เป็นโรงโม่แป้งด้วยพลังงานลม เมื่อลมพัดกังหันหมุน เฟืองที่ต่อกับโม่หินก็จะหมุนบดกับหินอีกก้อนทำให้ข้าวสาลีถูกบดเป็นแป้ง เพื่อนำมาทำขนมปัง กังหันลมมีคานและระบบตอม่อที่สามารถหมุนตัวกังหันได้ด้วยแรงคน ผู้ชายที่แข็งแรงเพียงคนเดียวสามารถยกหางเสือของคานเพื่อหันกังหันลมให้ไปในทิศทางที่รับลมได้ นอกจากกังหันลมแล้ว ในพื้นที่ที่มีแม่น้ำลำธาร กังหันน้ำก็มีหน้าที่ในลักษณะเดียวกัน เพื่อใช้พลังธรรมชาติในการทุ่นแรงโม่แป้ง กังหันลมในสมัยโบราณจึงเป็นสมบัติของคนมีฐานะในชุมชน เป็นเจ้าของที่นา ขุนนางหรือผู้มีฐานะของชุมชน ต่อมาจึงพัฒนาไปทำกิจการอื่นเช่นการสูบน้ำเข้าที่นา รวมทั้งการผลิตในภาคอุตสาหกรรม และเมื่อถึงยุคจักรกลมาแทนที่ กังหันลมก็ถูกทิ้งร้างไปในที่สุด

ในประเทศเนเธอร์แลนด์ยังคงเหลือกังหันลมเพื่อการท่องเที่ยวเป็นพันตัว ที่เบลเยียมแทบจะไม่มีให้เห็นแล้ว ภาพที่เห็นนั้นเป็นกังหันลมในพิพิธภัณฑ์กลางแจ้ง (open air museum) ที่เมืองบอค-ริจ์ก (Bokrijk) ที่พยายามรักษาสภาพของ บ้านเรือน โบสถ์ โรงเรียน สิ่งแวดล้อมต่างๆ รวมทั้งกังหันลมนี้ให้เหมือนกับในอดีตไว้ มีชาวเมืองมาใช้ชีวิตแบบวิถีดั้งเดิมให้เหมือนกับเมื่อราว คศ. 1850 เพื่อจำลองวิถีชีวิตให้ผู้คนได้เห็น แต่ไม่ได้พักอาศัยจริงที่นี่แล้ว ที่นี่ได้กลายเป็นหนึ่งในสถานที่เรียนรู้สำคัญของเยาวชนเบลเยียมเพื่อมาเรียนรู้ทำความเข้าใจรากเหง้าบรรพบุรุษตนเอง

วันนี้กังหันลมกับพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิต ได้สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับชุมชน bokrijk และสังคมเบลเยียมอย่างมาก ทำให้นึกถึงบ้านเรา หากจะพาลูกหลานเด็กรุ่นใหม่ไปให้รู้จักควายจริงๆ จับแอกไถนา นั่งเกวียน สัมผัสกองฝาง บ้านทรงไทย กระท่อมปลายนา หนองน้ำกับเรือพาย การหุงข้าวด้วยไม้ฟืน อยู่โดยไม่มีไฟฟ้า เราจะหาหมู่บ้านจำลองที่มีชีวิตได้ที่ไหน มีไหมครับ