การอยู่ร่วมกันในสังคม การอยู่ร่วมกันในชุมชนดั้งเดิมนั้นส่วนใหญ่จะเป็นญาติพี่น้องไม่กี่ตระกูลซึ่งได้อพยพย้ายถิ่นฐานมาอยู่หรือสืบทองบรรพบุรุษจนนับญาติกันได้ทั้งชุมชนมีคนเฒ่าคนแก่ที่ชาวบ้านเคารพนับถือเป็นผู้นำหน้าที่ของผู้นำไม่ใช่การสั่ง แต่่เป็นผู้ให้คำแนะนำปรึกษามีความแม่นยำในกฎระเบียบประเพณีการดำเนินชีวิตตัดสินไกล่เกลี่ยหากเกิดความขัดแย้งช่วยกันแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ปัญหาในชุมชนก็มีไม่น้อยปัญหาการทำมาหากิน ฝนแล้งน้ำท่วมโรคระบาด โจรลักวัวควายเป็นต้นนอกจากนั้นยังมีปัญหาความขัดแย้งภายในชุมชนหรือระหว่างชุมชน การละเมิดกฎหมายประเพณี&
การทำมาหากินอันเกี่ยวข้องกับภูมิปัญญาชาวบ้านแม้วิถีชีวิตของชาวบ้านจะดูเรียบง่ายกว่าทุกวันนี้และยังอาศัยธรรมชาติและแรงงานเป็นหลักในการทำมาหากินแต่พวกเขาก็ต้องใช้สติปัญญาที่บรรพบุรุษถ่ายทอดมาให้เพื่อจะได้อยู่รอดทั้งนี้เพราะปัญหาต่าง ๆ ในอดีตก็ยังมีไม่น้อยโดยเฉพาะเมื่อครอบครัวมีสมาชิกมากขึ้นจำเป็นต้องขยายที่ทำกินต้องหักร้างถางพงบุกเบิกพื้นที่ทำกินใหม่การปรับพื้นที่ ปั้นคันนาเพื่อทำนาซึ่งเป็นงานที่หนัก การทำไร่ ทำนาปลูกพืชเลี้ยงสัตว์และดูแลรักษาให้เติบโต การจับปลาล่าสัตว์ก็มีวิธีการ บางคนมีความสามารถมาก รู้ว่าเวลาไหนที่ใดและวิธีใดจะจับปลาได้ดีที่สุด คนที่ไม่เก่งก็ต้องใช้เวลานานและได้ปลาน้อยการล่าสัตว์ก็เช่นเดียวกันการจัด
ความคิดและการแสดงออกของภูมิปัญญาชาวบ้าน เพื่อจะเข้าใจภูมิปัญญาชาวบ้านจำเป็นต้องใจความคิดของชาวบ้านเกี่ยวกับโลกหรือเรียกว่าโลกทัศน์และเกี่ยวกับชีวิตหรือที่เรียกว่า ชีวทัศน์สิ่งเหล่านี้เป็นนามธรรมอันเกี่ยวข้องสัมพันธ์โดยตรงกับการแสดงออกในลักษณะต่าง ๆ ที่เป็นรูปธรรม แนวคิดเรื่องความสมดุลของชีวิตเป็นแนวคิดพื้นฐานของภูมิปัญญาชาวบ้านการแพทย์แผนไทย หรือที่เคยเรียกว่า การแพทย์แผนโบราณนั้น มีหลักว่าคนมีสุขภาพดีเมื่อร่างกายมีความสมดุลระหว่างธาตุทั้ง ๔ คือ ดินน้ำ ลม ไฟคนเจ็บไข้ได้ป่วยเพราะธาตุขาดความสมดุลจะมีการปรับธา
ความเป็นมาและความหมายของภูมิปัญญาชาวบ้านภูมิปัญญาชาวบ้าน หมายถึง ความรู้ของชาวบ้าน ซึ่งเรียนรู้มาจากพ่อแม่ ปู่ย่าตายาย ญาติพี่น้อง หรือผู้มีความรู้ในหมู่บ้านในท้องถิ่นต่าง ๆ ความรู้เหล่านี้สอนให้เด็กเคารพผู้ใหญ่ มีความกตัญญูรู้คุณพ่อแม่ และผู้มีพระคุณ มีความเอื้ออาทรต่อคนอื่น รู้จักช่วยเหลือแบ่งปันข้าวของของตนให้แก่ผู้อื่น ความรู้ที่เป็นภูมิปัญญาเป็นความรู้ที่มีคุณธรรม สอนให้คนเป็นคนดี สอนให้คนเคารพธรรมชาติ รู้จักพึ่งพาอาศัยธรรมชาติโดยไม่ทำลาย ให้เคารพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และคนที่ล่วงลับไปแล้วภูมิปัญญาชาวบ้านเป็นความรู้เรื่องการทำมาหากิน เช่น การจับปลา การจับสัตว์ การทอผ้า ทอเสื่อ การสานตะกร้าและเครื่องใช้ด้วยไม้ไผ่ ด้วยหวาย การทำเครื่องปั้นดินเผา การทำเครื่องมือทางการเกษตร นอกจากนั้น ยังมีศิ
โครงการการเรียนรู้เพศศึกษาอย่างเป็นกระบวนการระดับประถมศึกษา ถือกำเนิดจากสภาพปัญหาเชิงประจักษ์ที่เกิดขึ้นกับเยาวชน โดยเล็งเห็นว่า เยาวชนขาดโอกาสในการเรียนรู้เรื่องเพศศึกษาอย่างจริงจัง ทำให้เยาวชนมีทัศนคติและพฤติกรรมทางเพศที่ไม่เหมาะสม นำไปสู่ความเสี่ยงต่อปัญหาทางเพศ กลายเป็นทุกขภาวะแห่งวัย และปัญหาที่เกิดจากพฤติกรรมทางเพศนี้ ไม่จำกัดเฉพาะในช่วงวัยเยาวชน แต่มีผลสืบเนื่องระยะยาวเมื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่ และสามารถส่งผลกระทบต่อสุขภาพในวันหน้าได้เสมอกันจากการดำเนินงานโครงการวัยสะอาด ละความเสี่ยง เลี่ยงปัญหาเอดส์ ปี 2546 ของทางกลุ่มละครการศึกษามานีมานะ ได้มีการสรุปบทเรียนและค้นพบว่า เยาวชนโดยส่วนใหญ่ ยังมีความเข้าใจพื้นฐานและทัศนคติที่เกี่ยวข้องกับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STDs & AIDS
กรอบความคิดในการออกแบบกิจกรรมที่มาของเนื้อหาที่จะเกิดขึ้นในกระบวนการเรียนรู้เพศศึกษานี้ เกิดขึ้นจากการร่วมกันค้นหาขอบเขตเนื้อหาที่เหมาะสมระหว่างครูผู้ปกครอง และเยาวชนที่เข้าร่วมโครงการ กลุ่มละครการศึกษามานีมานะ และที่ปรึกษาทางวิชาการของโครงการ โดยมีกรอบความคิดที่นำไปสู่การสร้างกระบวนการเรียนรู้เพศศึกษาด้วยละครที่ครอบคลุม ทั้งเรื่องความรู้(Cognitive) ทัศนคติ (Attitude) และ การปฏิบัติ (Psychomotor) โดยมุ่งหวังให้เกิดความทักษะความสามารถในเชิงปฏิบัติบนพื้นฐานความเข้าใจเรื่องเพศศึกษา และเจตคติทางเพศที่ถูกต้องในชีวิตจริง ซึ่งได้นำกรอบความคิดที่จะพัฒนาเป็นหลักสูตรมาจาก UNESCO แห่งสหประชาชาติ ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ทำงานศึกษาค้นคว้าเพื่อการสร้างหลักสูตรการสอนอนามัยเจริญพันธ์และสุขภาพทางเพศของวัย
ทางกลุ่มเยาวชนและประชาคมรักษ์ป่าต้นน้ำผาดำได้ร่วมกันวางแผนจัดทำโครงนี้ขึ้นมา เพราะได้ไปพักแรมบริเวณป่าต้นน้ำผาดำ อ. คลองหอยโข่ง จ. สงขลาได้ไปพบกับป่าที่ถูกทำลายโดยการตัดไม้ ทำลายป่าและการบุกแผ้วถางจากผู้บุกรุกด้วยทางกลุ่มของประชาคมนั้นรู้จักและมีความสัมพันธ์กับป่ามาเป็นเวลานานหลายปีจึงรู้ว่าสภาพป่านั้นเป็นอย่างไร เคยอุดมสมบูรณ์เพียงใด แต่พอได้เห็นในตอนนี้ป่าก็แตกต่างจากสภาพเดิมไปมาก จึงได้มีการสำรวจพบว่าบริเวณพื้นที่ป่าในอำเภอคลองหอยโข่งทั้งหมด 27,000 ไร่ โดยเฉลี่ยเช่นปี 2546 พื้นที่ป่าถูกทำลายไปแล้วประมาณ 700 ไร่ โดยผู้บุกรุกที่มาจากนอกพื้นที่ ซึ่งนอกจากมีการแปรรูปไม้แล้วยังทำโรงจักร(ทำยางแผ่น) ปล่อยน้ำเสียลงไปสู่แม่น้ำลำคลอง รวมถึงบริเวณทางเดินไปน้ำตก มีปัญหาขยะเต็มไปหมด สาเหตุเกิดจากผู้
วิธีดำเนินการ1.จัดค่ายเพื่อการเรียนรู้2.เฝ้าระวังป่าต้นน้ำผาดำ3.การเก็บข้อมูล และเวทีย้อนรอยค้นหาอดีตป่าผาดำ4.จัดค่ายผู้นำรายละเอียดกิจกรรมกิจกรรมที่ 1 ค่ายเพื่อการเรียนรู้กลุ่มเป้าหมาย1.กลุ่มเยาวชนรักษ์ป่าต้นน้ำผาดำ 20 คน (แกนนำ)2.กลุ่มเยาวชนบริเวณรอบป่าต้นน้ำผาดำ 50 คน3.กลุ่มผู้สนใจในกิจกรรมอนุรักษ์ป่า 20 คนระยะเวลา 2 คืน 3 วันผลที่คาดว่าจะได้รับ1.สร้างความสัมพันธ์ไนการทำงานเป็นเครือข่าย2.ทำให้ผู้ที่มีเวลาว่างได้เข้ามาร่วมทำกิจกรรมได้ ความรู้ความสนุกสนานเพื่อสุขภาพร่างกายและจิตใจที่ดี ดีกว่าการนำเวลาว่างเหล่านี้ไปยุ่งเกี่ยวข้องกับ อบายมุขสิ่งเสพติดต่าง ๆ ซึ่งจะนำไปสู่สุขภาพร่างกายและจิตใจที่เสื่อมโทรมได้3.สร้า