สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

ลักษณะโครงการโดยรวม

ชื่อโครงการ : โครงการสนับสนุนการเรียนรู้ภาคประชาชนสงขลา

องค์กรผู้รับผิดชอบหลักโครงการ : กลุ่มยุวพลเมืองสงขลา

ผู้รับผิดชอบโครงการ :  นางณัฑฐวรรณ  อิสระทะ

สถานที่ติดต่อ  : 132/2  ซ.10 ถนนราฎร์อุทิศ  อ.หาดใหญ่  จ.สงขลา  90110
            โทรศัพท์  074 - 254716 โทรสาร  074 - 254542

คณะทำงานของโครงการ  : 1.นายเอกชัย  อิสระทะ 2.นางสาวโสรยา  คงแก้ว 3.นางสาวจุฑา  สังขชาติ 4.นางสาวปราณี  วุ่นฝ้าย 5.นางสาวนฤมล  ขาวนวล

คณะกรรมการที่ปรึกษาโครงการ :
1.นพ.อนันต์  บุญโสภณ
2.พญ.รัชนี  บุญโสภณ 3.รศ.เริงชัย  ตันสกุล 4.ผศ.ประสาท  มีแต้ม 5.รศ.จรวย  เพชรรัตน์ 6.นายอรัญ  จิตตะเสโน 7.นายพิชัย  ศรีใส 8.นายภาณุ  พิทักษ์เผ่า 9.นายประทุม  กาญจนสุวรรณ

หลักการและเหตุผล " สุขภาวะ " นั้นต้องมีกรอบมุมมองที่กว้างในบริบททางสุขภาพทั้งด้านร่างกาย  จิตใจ  สังคม  จิตวิญญาณ และสิ่งแวดล้อมนั้น  จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องเชื่อมโยงกับบริบทอื่นๆของสังคมในทุกด้าน    ทั้งด้านเศรษฐกิจ การเมือง สังคมและวัฒนธรรม  เพื่อให้เกิดมิติการมองอย่างเป็นองค์รวม และการคิดเชิงระบบ ( Systemic  Thinking )  เพื่อเชื่อมโยงปัจจัยที่ซับซ้อนในสังคมโลกาภิวัฒน์สู่การสร้างสรรค์สังคมแห่งสุขภาพ การมีเวทีแห่งการเรียนรู้ร่วมของผู้คนในสังคมไม่ว่า นักวิชาการ นักเรียนนักศึกษา นักกิจกรรม ตลอดจนถึงชาวบ้านในวิชาชีพต่างๆ  ในประเด็นสถานการณ์ต่างๆนั้น  ทั้งประเด็นด้านเศรษฐกิจ  สังคม การเมือง สุขภาพ  และวัฒนธรรม  ล้วนมีแง่มุมหลากหลายที่น่าสนใจ    หากสามารถผสมผสานบริบทของประเด็นเข้าด้วยกันอย่างเป็นองค์รวม  ซึ่งจะทำให้ผู้ที่มาร่วมเรียนรู้ได้มุมมองเชิงระบบและทัศนะอย่างองค์รวมมากกว่ากรอบการมองอย่างแยกส่วน ด้วยปัญหาสังคมนั้นมีมากหลากหลายและซับซ้อน  ผู้ที่สนใจใฝ่เรียนรู้ในสังคมก็มีอยู่ไม่น้อย  คนที่มีความรู้ในเรื่องต่างๆในสังคมนั้นก็มีอยู่  ขาดแต่สถานที่และโอกาสที่จะได้มาพบกัน วิทยาลัยวันศุกร์จึงก่อตั้งขึ้นโดยใช้ห้องเรียนของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์วิทยาเขตหาดใหญ่ เป็นเวทีแห่งการเรียนรู้  ด้วยแนวคิดที่ว่า มหาวิทยาลัยสร้างมาจากภาษีของประชาชนจึงควรมีการเปิดให้ประชาชนใช้มากที่สุด
วิทยาลัยวันศุกร์เริ่มต้นก่อตั้งในวันที่  29 ตุลาคม  2542  โดยเริ่มต้นจากคนกลุ่มเล็กๆ  ซึ่งเห็นว่าควรจะมีเวทีของการพบปะพูดคุยกันโดยสม่ำเสมอในหมู่คนที่สนใจปัญหาเรื่องราวในสังคม จึงได้นัดหมายกันที่คณะการจัดการสิ่งแวดล้อม  ในเวลา 19.000-21.30 น.ของทุกวันศุกร์ ใบปิดประกาศประชาสัมพันธ์วิทยาลัยวันศุกร์ตั้งแต่ครั้งแรกนั้นจะเขียนไว้ว่า "วิทยาลัยวันศุกร์ วิทยาลัยของผู้แสวงหาทางปัญญา  ไม่จำกัดความรู้และประสบการณ์  ด้วยการบรรยายและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นที่น่าสนใจ  ผู้เรียนคือ ทุกคนที่มีลมหายใจ (ก็พอแล้ว) " วิทยาลัยวันศุกร์สามารถเป็นเวทีของการเรียนรู้ร่วมกันของผู้คนที่สนใจปัญหาสังคม ( Active Citizen )  และปัญญาชนทั้งในจังหวัดสงขลาและจังหวัดใกล้เคียง ด้วยปรัชญาการศึกษาของวิทยาลัย วันศุกร์เป็น Situation  College คือเป็นวิทยาลัยที่เรียนรู้ไปตามสถานการณ์ที่เกิดขึ้นจริงในสังคม  ซึ่งต่างจากการศึกษาในมหาวิทยาลัยในปัจจุบันที่เป็นการจัดการศึกษาที่มีแบบแผน  แตะต้องยืดหยุ่นได้น้อย  ห่างไกลกับสถานการณ์จริง  วิทยาลัยวันศุกร์จึงจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในประเด็นที่ผู้ร่วมเรียนรู้สนใจ  โดยใช้วิทยากรภายในพื้นที่  หรือ เชิญวิทยากรจากพื้นที่อื่นมาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในบางครั้งที่มีโอกาส  ทั้งยังมีศักยภาพในการเชื่อมต่อประเด็นด้านสุขภาพกับบริบทอื่นๆในสังคมได้  ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาวิทยาลัยวันศุกร์มีการพูดคุยในหลายประเด็นทั้งด้าน สังคม การเมือง เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม    ส่วนประเด็นสุขภาพก็มีการพูดคุยแลกเปลี่ยนกันไม่น้อย  อาทิเช่นเรื่อง " ชีวจิต ",            " ธรรมชาติบำบัด" ,  "คลายเครียดด้วยการนวด : กดจุด " , "สุคนธบำบัด" , "ไหวตัวทัน ป้องกันปวดหลัง ปวดเข่า และสารพัดโรคด้วยการออกกำลังกาย" นี่เป็นเพียงหัวข้อการเรียนรู้เกี่ยวกับประเด็นสุขภาพในวิทยาลัยวันศุกร์เพียงบางส่วนเท่านั้น จากเวทีการเรียนรู้นำสู่กิจกรรมหลายๆกิจกรรม  " กลุ่มไหวตัวทัน " เป็นหนึ่งในกิจกรรมที่เกิดขึ้นจากการเรียนในห้องเรียนวิทยาลัยวันศุกร์ จากความเจ็บป่วยจากการปวดเมื่อยนำสู่การป้องกัน  เริ่มจากความสนใจของผู้เข้าร่วมเรียนรู้จึงเกิดการนัดหมายเพื่อทำกิจกรรมการออกกำลังกายร่วมกัน  จนมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบกิจกรรมของกลุ่ม ขยายผลสู่คนอื่นๆที่สนใจเรื่องสุขภาพ  นี่เป็นรูปธรรมและการขยายผลที่เกิดจากการเรียนรู้ร่วมกันในห้องเรียนวิทยาลัยวันศุกร์  เวทีการเรียนรู้จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะปรับกระบวนทัศน์ ในการเตรียมความคิดของผู้คนในสังคมสู่การปฏิรูประบบสุขภาพจากฐานราก  เชื่อมโยงบริบทต่างๆของสังคมเพื่อสร้างสังคมแห่งสุขภาวะด้วยตนเองโดยไม่จำเป็นต้องรอเพียงการปฏิรูปของระบบใหญ่เท่านั้น ตลอดระยะเวลา 5 ปีที่ผ่านมาวิทยาลัยวันศุกร์  ไม่ได้มีกองทุนในการบริหารจัดการอย่างเป็นทางการ  จะเป็นลักษณะการออกค่าใช้จ่ายกันเองของผู้เข้าร่วมเรียนรู้  เช่นค่าเอกสาร  ส่วนค่าเดินทางหรือค่าที่พักของวิทยากรนั้นก็เป็นสิ่งที่วิทยากรต้องหามาเองแม้ว่าจะมาจากกรุงเทพก็ตาม  โดยมีเพียงน้ำดื่มให้วิทยากรเท่านั้น  ด้วยข้อจำกัดด้านการบริหารจัดการและการเงินทำให้วิทยาลัยศุกร์ขาดโอกาสในการพัฒนาและสร้างสรรค์กระบวนการเรียนรู้ของผู้คนในจังหวัดสงขลาและจังหวัดใกล้เคียงอีกหลายประการ เนื่องจากการบริหารจัดการแบบอาสาสมัครทำให้ไม่สามารถทำให้  มีการสรุปเอกสารการจัดเก็บข้อมูลและการจัดทำเอกสารเผยแพร่ได้อย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้วิทยาลัยวันศุกร์ยังมีการจัดทำ Website ขึ้นเพื่อเผยแพร่ข้อมูลสู่สาธารณะในวงกว้าง ซึ่งได้รับความนิยมมีผู้เข้าชมและร่วมตอบกระทู้เป็นจำนวนมาก  แต่ดำเนินการโดยใช้เงินสนับสนุนส่วนตัวของสมาชิกจึงมีข้อจำกัดดังที่กล่าวมา    ข้างต้น ดังนั้น กลุ่มยุวพลเมืองสงขลา จึงได้ดำเนินการจัดทำโครงการสนับสนุนการเรียนรู้ภาคประชาชนสงขลาขึ้น เพื่อให้เกิดการหนุนเสริมกระบวนการเรียนรู้อย่างเชื่อมโยงของมิติด้านสุขภาพกับบริบทอื่น ๆ ของสังคมในจังหวัดสงขลา

วัตถุประสงค์ 1.เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้กับภาคประชาชนในจังหวัดสงขลา โดยใช้เวทีการเรียนรู้ของ วิทยาลัยวันศุกร์  เพื่อเติมเต็มทั้งด้านกรอบความคิดด้านสุขภาพ  และการมองปัญหาสังคมอย่างเป็นองค์รวม  แก่ผู้คนที่สนใจปัญหาสังคมและสุขภาพ 2.เพื่อสนับสนุนการจัดการระบบข้อมูล องค์ความรู้ของวิทยาลัยวันศุกร์ สู่การเรียนรู้ในวงกว้าง 3.เพื่อร่วมขับเคลื่อนสังคมสู่การเป็นสังคมแห่งสุขภาวะโดยใช้ฐานการเรียนรู้เป็นกลไกในการขับเคลื่อน

เป้าหมาย 1.มีการสานต่อเวทีการเรียนรู้ของวิทยาลัยวันศุกร์ในทุกวันศุกร์อย่างต่อเนื่องและมีคุณภาพ 2.มีเอกสารสรุป ข้อมูล  ข่าวสาร  องค์ความรู้ ในการเสวนาแต่ละสัปดาห์เพื่อเผยแพร่แก่สมาชิกและผู้ที่สนใจ
3.รวบรวมสรุปเนื้อหาการเสวนาในแต่ละครั้งเป็นรูปเล่ม  พิมพ์เผยแพร่เมื่อครบ 1 ปี
4.มีการเผยแพร่ข้อมูล ความคิดความเห็นทั้งด้านสุขภาพในมิติที่กว้างและบริบทอื่นๆของสังคมใน  website " www.fridaycollege.com "  ที่มีการจัดทำอยู่แล้ว  ให้มีความเคลื่อนไหวของ website  และมีการจัดทำส่วนที่เป็นหน้าสุขภาพใน website เพื่อนำเสนอข้อมูล ทัศนะ แนวคิดที่น่าสนใจใน เพื่อการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารและแนวคิดกรอบการมองสุขภาพอย่างเป็นองค์รวม 5.จัดทำเอกสารที่มีคุณค่าต่อการเติมเต็มกรอบการมองปัญหาสังคมเชิงระบบและเชื่อมโยงกับมิติด้านสุขภาวะ  ในเรื่อง " ปัญหาที่กระทบต่อสุขภาวะคนสงขลา "  เพื่อนำมาเผยแพร่แก่ผู้ที่สนใจ 6.มีการจัดสัมมนาใหญ่ประจำปี  ปีละ  1 ครั้ง โดยเลือกประเด็นที่เป็นโจทย์ใหญ่ในสังคมที่ควรมีการรับรู้อย่างกว้างขวางและร่วมกันแสวงหาทางออกที่เหมาะสมเพื่อการร่วมกันก้าวเดินไปสู้สังคมแห่งสุขภาวะ

กลุ่มเป้าหมาย 1.สมาชิกที่เคยเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้ของวิทยาลัยวันศุกร์  ซึ่งตลอดระยะเวลา  5 ปีที่ผ่านมา มีผู้คนที่สนใจปัญหาสังคมได้เข้ามาร่วมเรียนรู้ตามอัธยาศัยแล้วกว่า 4,000 คน 2.บุคคลทั่วไปในจังหวัดสงขลาและพื้นที่ใกล้เคียงที่สนใจเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้

สถานที่จัดการเรียนรู้ประจำสัปดาห์ ใช้เวทีของวิทยาลัยวันศุกร์ที่ห้องประชุม  E105  คณะการจัดการสิ่งแวดล้อมมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่

ระยะเวลาในการดำเนินโครงการ ตุลาคม 2547 -  กันยายน 2548 ขยายเวลาถึง 31 มีนาคม 2549

กลวิธีดำเนินการ 1.ประชุมคณะทำงานและที่ปรึกษา  เพื่อกำหนดกรอบการบริหารจัดการโครงการและทิศทางของการสนับสนุนการเรียนรู้ภาคประชาชนของจังหวัดสงขลา
2.สำหรับกิจกรรมเวทีเสวนาในทุกวันศุกร์นั้น
• ในแต่ละเดือนกลุ่มยุวพลเมืองสงขลาจะเชิญวิทยากรจากส่วนกลางหรือวิทยากรนอกพื้นที่มาร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้เดือนละ 1 ครั้ง  ส่วนการเสวนาอีก  3-4 ครั้งที่เหลือในเดือนนั้น  ทางวิทยาลัยวันศุกร์จะเชิญวิทยากรในพื้นที่ เป็นผู้นำประเด็นแลกเปลี่ยนเรียนรู้เช่นเดิม • มีการทำประชาสัมพันธ์ในวงกว้าง โดยประสานกับสถานีวิทยุมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์  หนังสือพิมพ์ท้องถิ่น  ติดประกาศ  Fax  และ E-mail
• ในการจัดการเสวนาในแต่ละครั้งจะมีการเตรียมเอกสารที่น่าสนใจแจกในวันนั้น  รวมทั้งจะมีผู้สรุปเนื้อหาการเรียนรู้ทุกครั้ง  ออกมาเป็นเอกสารเพื่อเผยแพร่ต่อไปในการจัดการเรียนรู้ครั้งหน้า 3.มีการรวบรวมเนื้อหาการเรียนรู้ในแต่ละสัปดาห์ จัดพิมพ์เป็นรูปเล่มเผยแพร่แก่ผู้สนใจเมื่อครบ  1 ปี 4.จัดทำเอกสารเกี่ยวกับ"ปัญหาที่กระทบต่อสุขภาวะของคนสงขลา" เพื่อนำเสนอกรอบมุมมองด้านสุขภาพด้วยกระบวนทัศน์เชิงระบบ  เพื่อเผยแพร่แก่ผู้สนใจ 5.ดำเนินการเพิ่มเติมหน้าสุขภาพใน  website  ของวิทยาลัยวันศุกร์ ( www.fridaycollege.org )ที่มีอยู่แล้ว  ให้มีศักยภาพมากขึ้นในการเป็นช่องทางการเรียนรู้ด้านสุขภาพอย่างกว้าง  และการเผยแพร่แนวคิดการมองและแก้ปัญหาสังคมร่วมกัน  เพื่อการก้าวไปสู่สังคมแห่งสุขภาวะ 6.จัดกิจกรรมการสัมมนาใหญ่วิทยาลัยวันศุกร์ปีละ 1 ครั้ง เพื่อขับเคลื่อนประเด็นใหญ่            ในสังคมไทยให้เกิดการรับรู้ที่กว้างขวางและร่วมขับเคลื่อนเพื่อการก้าวสู่สังคมแห่งสุขภาวะอย่างมีส่วนร่วม 7.จัดให้มีการประเมินและสรุปบทเรียนโครงการเมื่อดำเนินการครบ  ๑ ปี

ผลที่คาดว่าจะได้รับ 1. ภาคประชาชนในจังหวัดสงขลาและจังหวัดใกล้เคียงได้รับรู้เนื้อหามุมมองต่อประเด็นทางสังคมและสุขภาพอย่างเป็นองค์รวม  และนำไปสู่ความเคลื่อนไหวสู่การสร้างสังคมแห่งสุขภาวะร่วมกันต่อไปในระยะยาว 2. วิทยาลัยวันศุกร์สามารถเป็นเวทีแห่งการเรียนรู้เพื่อการทำความเข้าใจประเด็นทางสังคมที่เชื่อมโยงซับซ้อนได้อย่างต่อเนื่อง  เข้มแข็ง เต็มตามศักยภาพ
3. ผู้สนใจร่วมเรียนรู้ได้รับการเติมเต็มศักยภาพของระบบคิดและกรอบมุมมองต่อประเด็นทางสังคมอย่างเชื่อมโยงกับสุขภาวะ 4. มีการรวบรวมองค์ความรู้จากการเรียนรู้ในวิทยาลัยวันศุกร์และเนื้อหาที่น่าสนใจที่ชี้นำความคิดทางสังคมได้    และกระจายองค์ความรู้เหล่านี้สู่สาธารณชนทั้งทางเอกสารและ website

การประเมิน ติดตามการประเมินผลจาก 1.จำนวนของผู้มาร่วมเรียนรู้ ของทุกกิจกรรม 2.จากเนื้อหาการเรียนรู้ในวิทยาลัยวันศุกร์และการจัดการสัมมนาใหญ่ 3.การตอบรับต่อหนังสือทั้งสรุปเนื้อหาของวิทยาลัยวันศุกร์  เอกสารประกอบการเสวนา
และ เอกสารเรื่อง ปัญหาที่กระทบต่อสุขภาวะคนสงขลา

ผลการจากดำเนินโครงการพบว่า การที่มีการจัดกิจกรรมของวิทยาลัยวันศุกร์  ซึ่งเป็นเวทีกิจกรรมนำปัญหาในสังคม รวมทั้งปัญหาในพื้นที่จังหวัดสงขลาและจังหวัดใกล้เคียง  มาร่วมแสดงความคิดเห็นกันในเวที  ก่อให้เกิดการได้ร่วมเรียนรู้ถึงปัญหาที่เกิดขึ้น  ตลอดระยะเวลาที่ดำเนินโครงการ  1  ปี  มีปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นได้นำมาพูดคุย  ก่อให้เกิดเป็นกระบวนการเรียนรู้ของเครือข่ายที่หลากหลาย  ได้แก่ ประชาชนที่สนใจ  นิสิตนักศึกษา นักวิชาการ เครือข่ายองค์กรพัฒนาเอกชน  ซึ่งเป็นประโยชน์ในการเคลื่อนงานด้านสุขภาพในพื้นที่  เป็นเวทีกิจกรรมที่ทำให้คนที่หลากหลายมาร่วมสร้างกลไกในการทำงานร่วมกัน  ทราบแนวคิดซึ่งกันและกัน

ผลลัพธ์ที่ได้ (จากการดำเนินโครงการ) 1.เกิดเวทีการเรียนรู้ในพื้นที่ ทำให้มีการพบปะพูดคุยของคนทำงานด้านกิจกรรมในเรื่องต่างๆ 2.มีการถอดบทเรียนการจัดเวทีการเรียนรู้ของวิทยาลัยวันศุกร์ เป็นรูปเล่มในลักษณะ pocket book 3.บทเรียนที่สำคัญของโครงการคือ  รูปแบบการเรียนรู้แบบวิทยาลัยวันศุกร์นั้น  มีลักษณะเฉพาะที่สำคัญคือ ระบบอาสาสมัครและการยึดการเรียนรู้ตามอัธยาศัยโดยไม่มีการผูกมัด  ภายใต้ทีมแกนที่มีความชัดในบทบาทของตนเอง  ทำให้สามารถดำรงกิจกรรมมาได้อย่างต่อเนื่องถึง 6 ปี ( รายละเอียด โปรดอ่านจากหนังสือ pocket book ) 4.พื้นที่สามารถดำรงคุณภาพของการจัดกระบวนการเรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่องโดยไม่มีความจำเป็นต้องขอสนับสนุนจาก สสส. 5.เกิดการเชื่อมเครือข่าย  ประชาชน นักวิชาการ คนทำงานด้านพัฒนาชุมชน

ปัญหาและอุปสรรค 1. การจัดทำเอกสารเผยแพร่ ที่ล่าช้าเนื่องจากภารกิจการจัดเวทีเรียนรู้เรื่องการเมืองภาคประชาชน ที่มีกิจกรรมรณรงค์ทำความเข้าใจกับประชาชนในพื้นที่ร่วมกับเครือข่ายพันธมิตรต่าง ๆ เช่น สภาอาจารย์  เครือข่ายนักวิชาการ ฯลฯ 2. เครื่องมืออำนวยความสะดวกในการดำเนินงานไม่คล่องตัวเท่าที่ควร เช่น อุปกรณ์คอมพิวเตอร์ที่ค่อนข้างล้าสมัย จำเป็นต้อมีการหยิบยืมจากเครือข่ายอื่น ๆ เป็นต้น

ข้อเสนอแนะ 1.หลังหมดโครงการนี้ ทางเครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพสามารถเข้าไปมีบทบาทการหนุนช่วยในกระบวนการถอดบทเรียนเพื่อนำองค์ความรู้ในเรื่องกระบวนการเรียนแบบวิทยาลัยวันศุกร์ให้มีการถูกพูดคุยแลกเปลี่ยนหรือนำไปเป็นกรณีศึกษาในวงกว้างมากขึ้น
2.ควรมีการสนับสนุนกิจกรรมในลักษณะการให้ความรู้แก่ประชาชน  ในเรื่องทั่ว ๆ ไป ไม่เน้นปัญหาเฉพาะแค่เรื่องสุขภาพ