สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

กรอบความคิดในการออกแบบกิจกรรม

ที่มาของเนื้อหาที่จะเกิดขึ้นในกระบวนการเรียนรู้เพศศึกษานี้ เกิดขึ้นจากการร่วมกันค้นหาขอบเขตเนื้อหาที่เหมาะสมระหว่างครูผู้ปกครอง และเยาวชนที่เข้าร่วมโครงการ กลุ่มละครการศึกษามานีมานะ และที่ปรึกษาทางวิชาการของโครงการ โดยมีกรอบความคิดที่นำไปสู่การสร้างกระบวนการเรียนรู้เพศศึกษาด้วยละครที่ครอบคลุม ทั้งเรื่องความรู้(Cognitive) ทัศนคติ (Attitude) และ การปฏิบัติ (Psychomotor) โดยมุ่งหวังให้เกิดความทักษะความสามารถในเชิงปฏิบัติบนพื้นฐานความเข้าใจเรื่องเพศศึกษา และเจตคติทางเพศที่ถูกต้องในชีวิตจริง ซึ่งได้นำกรอบความคิดที่จะพัฒนาเป็นหลักสูตรมาจาก UNESCO  แห่งสหประชาชาติ ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ทำงานศึกษาค้นคว้าเพื่อการสร้างหลักสูตรการสอนอนามัยเจริญพันธ์และสุขภาพทางเพศของวัยรุ่นในระดับสากลอันเป็นที่ยอมรับจากนานาชาติ มาใช้เป็นแนวทางการพิจารณาการค้นหาและกำหนดเนื้อหาการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายของโครงการ ซึ่งมีกรอบการเรียนรู้เรื่องเพศในการออกแบบกระบวนการดังนี้

แนวความคิดหลัก

นักเรียนควรจะได้รับความรู้เกี่ยวกับเพศศึกษาในฐานะที่เป็นด้านหนึ่งของพัฒนาการทางธรรมชาติของมนุษย์  คือสอนให้ได้ความคิดรวบยอดว่าเพศเป็นพัฒนาการอย่างหนึ่ง ซึ่งประกอบด้วยมิติต่างๆ

รายละเอียดเนื้อหา . กลไกการสืบพันธุ์ของมนุษย์ ทั้งในมิติของสรีระวิทยาและกลไกทางกายภาพ
. การกำเนิดและการตั้งครรภ์ . วัยเจริญพันธุ์ (วัยรุ่น) . ภาพลักษณ์ทางร่างกาย . เอกลักษณ์ทางเพศ และภาพโดยรวมในเรื่องเพศ

พัฒนาการของมนุษย์(Human Development)

ความสัมพันธ์ (Relationships)

นักเรียนจะต้องได้เรียนรู้เรื่องเพศในฐานะที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ของมนุษย์ ทั้งความสัมพันธ์ทางเพศ และความสัมพันธ์ด้านอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็น . ครอบครัว . ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล . ความรัก
. การนัดพบ . การแต่งงาน . การสร้างครอบครัว

ทักษะของบุคคล (Personal skills)

การเผชิญกับสถานการณ์ทางเพศ หรือปัญหาในเรื่องเพศใดๆ ก็ตาม ต้องอาศัยทักษะต่างๆ คือ
. ค่านิยม ทักษะในการตัดสินใจ
. ทักษะในการสื่อสาร . การรักษาสิทธิของตนเอง . การเจรจา การต่อรอง

พฤติกรรมทางเพศ (Sexual Behavior)

นักเรียนจะต้องได้เรียนรู้เพศศึกษาในฐานะที่เป็นพฤติกรรมทางเพศด้วย ซึ่งในความหลากหลายของพฤติกรรมทางเพศของมนุษย์ นักเรียนจะต้องได้รู้จักในทุกแง่มุม เพื่อให้เกิดความเท่าทัน . เพศสัมพันธ์ตลอดช่วงชีวิต . การสำเร็จความใคร่ด้วยตนเอง . พฤติกรรมทางเพศที่มีการแลกเปลี่ยนหรือแบ่งปันกันระหว่างคู่ครองของตน . การละเว้นในเรื่องเพศ . การตอบสนองทางเพศของมนุษย์ . ความเฟ้อฝันในเรื่องเพศ

สุขวิทยาทางเพศ (Sexual health)

นักเรียนจะต้องเรียนรู้เกี่ยวกับสุขวิทยาทางเพศ เพื่อสามารถนำไปปฏิบัติได้อย่างถูกต้อง เพื่อให้มีสุขอนามัยที่ดี และป้องกันปัญหาต่างๆ ได้ . การคุมกำเนิด . การทำแท้ง . โรคติดต่อทางเพศและเอดส์ . การล่วงละเมิด,การทารุณกรรมทางเพศ . สุขอนามัยระบบสืบพันธุ์

สังคมและวัฒนธรรม (Society and Culture)

นักเรียนจะต้องได้เรียนรู้ในเรื่องเพศที่เกี่ยวข้องกับมิติด้านสังคมวัฒนธรรม  ซึ่งมีความเกี่ยวพันอย่างใกล้ชิดกับทัศนคติและค่านิยมในเรื่องเพศของบุคคล และนำไปสู่การวางตัวทางเพศได้อย่างเหมาะสมในสังคม . เพศสัมพันธ์กับสังคม . บทบาททางเพศ . เพศสัมพันธ์กับกฎหมาย . เพศสัมพันธ์กับศาสนา . เพศสัมพันธ์อย่างมีความรับผิดชอบ . ความหลากหลายทางเพศ . เพศสัมพันธ์กับสื่อ

นอกจากนั้น กิจกรรมยังต้องเน้นการฝึกฝนทักษะต่างๆ ที่เยาวชนใช้ในการดำเนินชีวิตได้ โดยผ่านกิจกรรมทางการละครให้เยาวชนมีประสบการณ์และมีโอกาสฝึกฝนดังนี้ . การคิดวิเคราะห์วิจารณ์ และการให้คุณค่ากับสิ่งต่างๆ(Critical thinking) . การตัดสินใจและความรับผิดชอบ(Decision Making) . การสื่อสารกับบุคคลอื่นๆ(Communication) . การบอกความรู้สึกและความต้องการของตนเอง(Assertiveness) . การต่อรองเพื่อแก้ไขปัญหาและการจัดการกับความขัดแย้ง(Negotiation) . การหารือ หรือขอความร่วมมือเพื่อคลี่คลายปัญหา(Finding Help)

แผนงานและกิจกรรมโครงการ

ประกอบด้วย 2 แผนงาน 4 กิจกรรม ได้แก่

แผนงาน การสร้างการมีส่วนร่วมในการพัฒนารูปแบบการเรียนรู้เพศศึกษา กิจกรรม 1 การประชุมสัมมนาปัญหาการเรียนรู้เพศศึกษาในเยาวชน กิจกรรม 2 การสัมมนาแนวทางการพัฒนาการสอนเพศศึกษาในบ้านและโรงเรียน

แผนงาน พัฒนากิจกรรมการเรียนรู้เพศศึกษาในเยาวชน กิจกรรม 3 กระบวนการเรียนรู้เพศศึกษาด้วยกิจกรรมทางการละคร กิจกรรม 4 การประชุมสัมมนา การพัฒนากิจกรรมเรียนรู้เพศศึกษา

มีรายละเอียดดังนี้

แผนงาน การสร้างการมีส่วนร่วมในการพัฒนารูปแบบการเรียนรู้เพศศึกษา

กิจกรรม 1 การประชุมสัมมนาปัญหาการเรียนรู้เพศศึกษาในเยาวชน ดำเนินการจัดเวทีในการนำเสนอมุมมองประสบการณ์ของบุคคล 3 ฝ่ายที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้เพศศึกษาของเยาวชน ได้แก่ ผู้ปกครอง ครู/นักการศึกษา และเยาวชน ซึ่งแต่ละฝ่ายได้มีโอกาสในการนำเสนอปัญหาในการเรียนรู้เพศศึกษาที่เกี่ยวข้องกับในส่วนของตนเอง และสิ่งที่คาดหวังว่าจะเป็นหรือน่าจะเกิดขึ้นเพื่อการแก้ปัญหานี้

วัตถุประสงค์ เพื่อระดมความคิดในเชิงวิเคราะห์ปัญหาการเรียนรู้เพศศึกษาในมุมประสบการณ์และบทบาทของตน

วิธีการ จัดการประชุมแบบมีส่วนร่วมที่เน้นวิธีการอภิปรายกลุ่มย่อยและกลุ่มใหญ่ ในการพูดคุยนำเสนอความคิดต่อประเด็นของเวที โดยแยกการจัดเป็น 3 ครั้งตามลักษณะหัวข้อได้แก่ ครั้งที่ 1 การประชุมสัมมนา ปัญหาการเรียนรู้เพศศึกษาในโรงเรียน

กลุ่มเป้าหมาย ครูระดับชั้นป.6 และนักการศึกษาทั่วไป จำนวน 40 คน

เป้าหมายเวที เกิดเนื้อหาความคิดเชิงวิเคราะห์ที่มีต่ออุปสรรค/ข้อจำกัดในการเรียนการสอนเพศศึกษาในโรงเรียนและนำเสนอทางออกของปัญหาดังกล่าว

ระยะเวลา 1 วัน


ครั้งที่ 2 การประชุมสัมมนา ปัญหาการสอนเพศศึกษากับลูก

กลุ่มเป้าหมาย พ่อแม่ ผู้ปกครองทั่วไป จำนวน 40 คน

เป้าหมายเวที เกิดเนื้อหาความคิดเชิงวิเคราะห์ที่มีต่อปัญหาการสอนเพศศึกษาของผู้ปกครอง และนำเสนอทางออกของปัญหาดังกล่าวระยะเวลา 1 วัน


ครั้งที่ 3 การประชุมสัมมนาเยาวชน

หัวข้อ เพศศึกษาที่หนูอยากเรียนรู้

กลุ่มเป้าหมาย ตัวแทนนักเรียนระดับชั้นป. 6 จากโรงเรียนต่างๆในเขตพื้นที่การศึกษา 2 จำนวน 40 คน

เป้าหมายเวที เกิดเนื้อหาความคิดเชิงวิเคราะห์ที่มีต่อการเรียนเพศศึกษาและนำเสนอเนื้อหาเพศศึกษาที่เยาวชนอย่างเรียนรู้ระยะเวลา 1 วัน

ความเกี่ยวเนื่องกับกระบวนของโครงการ เนื้อหาความคิดเชิงวิเคราะห์ที่เกิดขั้นจากเวทีแต่ละครั้ง จะถูกนำไปประกอบการออแบบพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้เพศศึกษา(กิจกรรม 3) เพื่อให้เกิดการสอดคล้องกับลักษณะความเป็นจริงของสภาพการณ์ที่เป็นอยู่ในเยาวชน


กิจกรรม 2 การสัมมนาแนวทางการพัฒนาการสอนเพศศึกษาในบ้านและโรงเรียน

เป็นเวทีต่อเนื่องจากการครูและผู้ปกครองได้ระดมวิเคราะห์ปัญหาการเรียนรู้เพศศึกษาของเยาวชนแล้ว สำหรับเวทีนี้ครูและผู้ปกครองได้เรียนรู้ทิศทางและหลักการให้ความรู้เพศศึกษากับเด็กเยาวชนของตนจากวิทยากรจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น และร่วมกันกันกำหนดแนวทาง/วิธีการพัฒนาความสามารถในการให้ความรู้เรื่องเพศศึกษาในบทบาทของตนเอง

วัตถุประสงค์ เรียนรู้หลักการให้ความรู้เรื่องเพศศึกษาแก่เยาวชนและร่วมกันกำหนดวิธีการที่จะพัฒนาตนเองในการให้ความรู้เพศศึกษาแก่เยาวชน

กลุ่มเป้าหมาย ครูและผู้ปกครองทั่วไป จำนวน 80 คนที่เคยเข้ากิจกรรม 1

เป้าหมายเวที เกิดการวางแผนการพัฒนาตนเองในเรื่องการให้ความรู้เรื่องเพศศึกษาแก่เยาวชน

วิธีการ จัดการประชุมแบบมีส่วนร่วมโดยใช้วิธีการอภิปรายกลุ่มย่อยและกลุ่มใหญ่ ในการพูดคุยนำเสนอความคิดต่อประเด็นของเวที ผนวกกับวิธีการบรรยายให้ความรู้จากจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น

ระยะเวลา 1 วัน

แผนงาน พัฒนากิจกรรมการเรียนรู้เพศศึกษาในเยาวชน

กิจกรรม 3 กระบวนการเรียนรู้เพศศึกษาด้วยกิจกรรมทางการละคร

จัดการกิจกรรมการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม เพื่อให้เยาวชนเกิดทักษะความสามารถในการจัดการสถานการณ์ที่นำไปสู่ความเสี่ยงได้ทันท่วงที เกิดความรู้ความเข้าใจในความเป็นเพศของตน และมีทัศนคติทางเพศที่ถูกต้อง ซึ่งเยาวชนจะได้เรียนรู้จากการสะท้อนแลกเปลี่ยนและลงมือปฏิบัติผ่านกิจกรรมทางการละคร โดยเยาวชนเกิดการเรียนรู้จากการปฏิบัติด้วยตัวเอง เรียนรู้ไปพร้อมกับเพื่อน ตามขอบเขตเนื้อหา,รูปแบบและทิศทางของกระบวนการเรียนรู้ที่ถูกออกแบบอย่างเหมาะสมจากกิจกรรม 1 และมีการประเมินผลการเรียนรู้โดยใช้วิธีทดสอบก่อนและหลังด้วยกิจกรรมกลุ่ม เพื่อเปรียบเทียบผลการเรียนรู้ที่เกิดขึ้น โดยมีรายละเอียดดังนี้

วัตถุประสงค์ พัฒนาการเรียนรู้เพศศึกษาของเยาวชน

พื้นที่ 2 โรงเรียนในเขตพื้นที่การศึกษา 2 สงขลา ซึ่งพิจารณาจากความสนใจและความพร้อมของครูและโรงเรียนที่ได้เข้าร่วมกิจกรรม 1

กลุ่มเป้าหมาย นักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 จำนวน 2 โรงเรียนๆละ 30 คน

วิธีการ เข้าสอนเพศศึกษาด้วยกิจกรรมทางละครในแต่ละห้องเรียน จำนวน 10 ครั้ง/ห้อง

ระยะเวลาทีใช้ 3 เดือน

ความเกี่ยวเนื่องกับกระบวนของโครงการ เป็นการนำข้อมูลจากกิจกรรม 1
มาประกอบการพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้แล้วนำไปจัดการสอนให้นักเรียนของโรงเรียนที่ได้เข้าร่วมกิจกรรม 1 และให้ครูที่เข้าร่วมกิจกรรมได้ร่วมสังเกตการณ์เข้าสอน เพื่อนำความเห็นมาสู่การปรับปรุงรูปแบบการเรียนรู้ และนำเสนอในกิจกรรม 4


กิจกรรม 4 การประชุมสัมมนา การพัฒนากิจกรรมเรียนรู้เพศศึกษา

เป็นการชุมเพื่อให้ครูที่ร่วมสังเกตกิจกรรมการสอนเพศศึกษา ได้มีส่วนร่วมในการสะท้อนและแสดงความคิดต่อกิจกรรมการเรียนรู้เพศศึกษาของเยาวชนที่ดำเนินการสอนผ่านมานำไปสู้การปรับเปลี่ยนพัฒนาให้สอดคล้องกับเยาวชนกลุ่มเป้าหมายมากยิ่งขึ้น และเป็นการนำเสนอประสบการณ์เป็นตัวอย่างที่ชี้ให้เห็นกลวิธีเครื่องมือในการสอนเพศศึกษาแก่ครู

วัตถุประสงค์ พัฒนาปรับปรุงกิจกรรมการเรียนรู้

กลุ่มเป้าหมาย ครู และนักการศึกษา จำนวน 40 คน

เป้าหมายเวที เกิดเนื้อหาความคิดเชิงวิเคราะห์ที่นำไปช่วยในการปรับปรุง พัฒนากระบวนการเรียนรู้เพศศึกษาด้วยกิจกรรมทางการละคร

วิธีการ จัดการประชุมแบบมีส่วนร่วมที่เน้นวิธีการอภิปรายกลุ่มย่อย และกลุ่มใหญ่ ในการพูดคุยนำเสนอความคิดต่อประเด็นของเวที

ระยะเวลา 1 วัน

ขั้นตอนการดำเนินงาน

ขอบเขตเนื้อหาการดำเนินงานโครงการนี้ เป็นการพัฒนาความเข้าใจ และทัศนคติ ในเรื่องเพศศึกษาที่เหมาะสมกับเยาวชนก่อนเข้าสู่วัยรุ่น  และพัฒนาความสามารถในการจัดการสถานการณ์อย่างเท่ากันกับปัญหาทางเพศของเยาวชน  ได้แก่ ความสามารถในการตัดสินใจ และความสามารถในการปฏิเสธต่อรอง โดยขอบเขตของเนื้อหาที่จะปรากฏในกระบวนการเรียนรู้เพศศึกษาด้วยกิจกรรมละคร เกิดจากการสัมมนาระดมความคิดร่วมกันของครูของโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการและกลุ่มมานีมานะ และนำเสนอกับที่ปรึกษาของโครงการได้แก่
. นพ.อนันต์ บุญโสภณ สูตินรีแพทย์ . อ.ทิพมาส ชินวงศ์ อาจารย์คณะพยาบาลศาสตร์ ม.สงขลานครินทร์ . อ.สุคนธจิต วงษ์เผือก อาจารย์พิเศษสาขานาฏยศาสตร์ อักษรศาสตร์ ม.ศิลปากร . พฤหัส พหลกลบุตร กลุ่มละครมะขามป้อมและนักการศึกษาอิสระ