สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

"แหล่งเงินออมชุมชนตลาดใต้-บ้านกลาง

ในสายตาคนทั่วไปอาจจะเห็นว่า พลาสติก กระดาษ โลหะ ขวด กล่อง ซึ่งใช้แล้ว เป็นเพียงขยะที่แสนจะไร้ค่า แต่สำหรับเด็ก ๆ  ในเขตเทศบาลตำบลปริก โดยเฉพาะชุมชนตลาดใต้-บ้านกลาง จะเห็นว่าขยะเหล่านี้ คือของมีค่าที่สามารถแลกเปลี่ยนเป็นเงินให้กับตัวเองและครอบครัวได้
รอปีอ๊ะ โต๊ะหีม หรือที่เรียกกันติดปากว่า "ครูอ๊ะ" เลขานุการชุมชนตลาดใต้-บ้านกลาง เล่าถึงที่มาของธนาคารขยะ ชุมชนตลาดใต้-บ้านกลางว่า เป็นการต่อยอดมาจากนโยบายการจัดการสิ่งแวดล้อมชุมชน และโครงการหน้าบ้านน่ามอง ของเทศบาลตำบลปริก โดยในที่ประชุมกรรมการชุมชนตลาดใต้-บ้านกลาง มีมติเลือกโครงการธนาคารขยะ เพื่อเสนอรับการสนับสนุนงบประมาณจากเทศบาล

"แม้ชุมชนของเราจะไม่มีปัญหาเรื่องขยะ แต่เราต้องการสร้างจิตสำนึกในการดูแลรักษาสภาพแวดล้อมในชุมชน และปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการทิ้งเศษวัสดุ ทั้งในระดับครัวเรือน และในระดับชุมชน ให้ทุกคนรู้จักการแยกขยะ ซึ่งหากประชาชนสามารถทำได้ จะทำให้ชุมชนของเรามีสภาพแวดล้อมที่ดี บ้านเรือนเป็นระเบียบสวยงาม แล้วคุณภาพชีวิตที่ดีจะตามมา" ครูอ๊ะกล่าวและเล่าถึงการดำเนินงานของธนาคารขยะว่า

เมื่อโครงการผ่านการอนุมัติ ชาวชุมชนของเราได้คณะทำงาน 12 คน เพื่อสลับสับเปลี่ยนกันมาเป็นกรรมการรับขยะและแยกขยะ ธนาคารขยะถือเป็นการส่งเสริมการคัดแยกขยะ เราคิดว่าควรเริ่มต้นจากเยาวชนดีที่สุด เพราะง่ายต่อการสร้างจิตสำนึกและความเข้าใจ ประกอบกับเป็นครูอยู่แล้ว จึงเริ่มที่โรงเรียนไปด้วย โดยการนำขยะรีไซเคิลมาฝาก เด็ก ๆ จะทำการคัดแยกขยะ ชั่งน้ำหนัก และคำนวณเป็นจำนวนเงิน จากนั้นบันทึกลงสมุดคู่ฝากโดยเจ้าหน้าที่ธนาคาร ใช้ราคาจากร้านรับซื้อของเก่าเป็นเกณฑ์

"แม้กระบวนการทั้งหมดนี้จะดำเนินการโดยชุมชน แต่ในช่วงแรกก็มีแรงต้านอยู่บ้าง บางคนว่าครูหลอกเด็กให้มาเก็บขยะบ้างเกิดการเปรียบเทียบราคากับพ่อค้าซาเล้งที่รับซื้อตามบ้านบ้าง เพราะพ่อค้าซาเล้งให้ราคาดีกว่า และจ่ายเงินสด แต่ธนาคารขยะของเรา ไม่ได้เงินสดทันทีที่ฝาก เพราะเราต้องการให้เด็ก ๆ รู้จักการเก็บออม โดยจะให้ถอนเงินได้แต่ไม่ใช่วันรับฝากขยะ ที่สำคัญต้องให้คงเหลือเงินไว้ในบัญชี 10 บาท เราไม่ต้องการใช้ราคาเป็นตัวล่อ แต่อยากสร้างจิตสำนึกให้เด็กรักการออมมากกว่า หลังจากชี้แจงเหตุผลดังกล่าว ผลตอบรับจากผู้ปกครอง และประชาชนทั่วไปก็ดีขึ้น"
ทุกวันศุกร์ ตั้งแต่เวลา  4 โมง ถึง 6 โมงเย็น เป็นเวลาเปิดทำการของธนาคารขยะ หลังจากเลิกเรียน เด็ก ๆ ทยอยเดินถือถุงขยะมายังบ้าน "ครูอ๊ะ" ซึ่งแบ่งส่วนหนึ่งเป็นธนาคารขยะ กรรมการฝ่ายต่าง ๆ จะมาพร้อมกัน โดยมีการแบ่งกันทำหน้าที่ อ่านตาชั่ง คิดเงิน ทำบัญชี "เมื่อชาวบ้านเห็นระบบการทำงาน จำนวนเงินที่ได้รับจริง และเห็นว่ามีเทศบาลตำบลปริก โดยนายกสุริยา ยีขุน พร้อมคณะผู้บริหาร และสมาชิกสภาเทศบาลในพื้นที่ คอยดูแลและเป็นที่ปรึกษา มีโครงการปฏิบัติการชุมชนและเมืองน่าอยู่คอยอุดหนุน ชาวบ้านก็ยิ่งมั่นใจขึ้น และสนับสนุนให้เด็ก ๆ นำขยะมาฝากยังธนาคารขยะ  จากที่เคยมีสมาชิก 30 คน ตอนนี้เพิ่มขึ้นเป็น 84 คนแล้ว"
ครูอ๊ะ กล่าวอีกว่า ประกอบกับผู้บริหารเทศบาล มีแนวคิดดี ๆ เกี่ยวกับการจัดการสิ่งแวดล้อม มีการช่วยประชาสัมพันธ์ทางเสียงตามสาย จดหมายข่าว และที่สำคัญให้การช่วยเหลือโดยการนำรถเก็บขยะของเทศบาลมารับส่งขยะไปขายให้ ล่าสุดเทศบาลมีนโยบายแจกถุงขยะตามโซนต่าง ๆ บ้านละถุง เมื่อถึงวันศุกร์จะมีรถไปเก็บ คนทำงานไม่มีค่าตอบแทน แต่สิ่งที่ทุกคนได้คือความสุขใจ ที่สำคัญได้สร้างจิตสำนึกให้กับลูกหลานของเรา โดยในวันนำขยะไปขาย ถ้าเด็กคนใดว่างก็จะให้ติดตามไปดูด้วย เป็นการเปิดโลกทัศน์ของเขา นอกจากนี้ยังพาไปดูวิธีการคัดแยกขยะจากโรงงานในจังหวัดต่าง ๆ รวมทั้งกรุงเทพฯ ด้วย ถือเป็นการไปเปิดประสบการณ์ เพื่อให้เด็ก ๆ ได้กลับมาร่วมกันคิด ร่วมกันแสดงความคิดเห็น ซักถามปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นจากการทำงาน การพาไปดูงานยังที่ต่าง ๆ ถือเป็นโบนัสสำหรับเด็ก ๆ ทุกคน

ด.ญ.บารีซ่า เส็มอุมา อายุ 9 ขวบ โรงเรียนบ้านปริกกล่าวถึงการกำจัดขยะนำมาฝากทุกอาทิตย์ ส่วนใหญ่เป็นพวกขวดแก้ว กระดาษลัง ฝากมาตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2549 มีเงินออม 113 บาทแล้ว ขยะที่นำมาฝากเก็บเองจากในบ้านและข้าง ๆ บ้าน คิดว่าธนาคารขยะจะทำให้ขยะลดลง และทำให้หนูมีรายได้เพิ่มขึ้น ขณะที่ ด.ช.สรสิช สนธิวงศ์ อายุ 10 ขวบ โรงเรียนบ้านตะเคียนเภา กล่าวว่าตอนนี้มีเงินในบัญชี 26 บาท ส่วนใหญ่นำพวกขวดมาฝาก เก็บจากที่บ้าน บางทีแม่ก็ช่วยเก็บด้วย ธนาคารขยะดี ทำให้ขยะลดลง ผมก็แยกขยะได้ และมีรายได้ด้วย ผมตั้งใจจะฝากไปเรื่อย ๆ ส่วน ด.ช.ฮาฟริต หมัดศิริ อายุ 11 ขวบ โรงเรียนบ้านตะเคียนเภา แกนนำชุมชน กล่าวว่า ฝากมาตั้งแต่วันที่ 3 กันยายน ปีที่แล้ว ตอนนี้มีเงิน 59 บาท ส่วนใหญ่จะเอากระดาษ และขวดมาฝาก เก็บมาจากบ้าน และถ้าพบกลางทางก็เก็บด้วย บางทีแม่ก็ช่วยเก็บ ผมว่าธนาคารขยะทำให้คนมีความรับผิดชอบมากขึ้น และบ้านเมืองก็สะอาด ผมก็มีรายได้ จากที่ไปดูงานมาหลายที่ จะเห็นว่าธนาคารขยะทำให้ปริมาณขยะลดลง บางแห่งสามารถนำเงินให้ผู้ปกครองกู้ได้ โดยรับเงินคืนเป็นขยะ ในอนาคตผมอยากให้ธนาคารขยะของเราเป็นอย่างนั้น

แม้ว่าจะเป็นขยะและไม่มีคุณค่าสำหรับหลายคน แต่สำหรับเด็กในตำบลปริก บริเวณชุมชนตลาดใต้-บ้านกลางแล้วขยะทุกชิ้นคือของมีค่ามาก สามารถแลกเปลี่ยนเป็นเงินสำหรับครอบครัวได้ นอกจากจะมีรายได้เพิ่มแล้ว ยังเป็นการรักษาสิ่งแวดล้อมที่ดีอีกทางหนึ่งด้วย