สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

วันอาทิตย์นี้เป็นวันพิเศษต่างไปจากวันอาทิตย์ที่ผ่านมา เนื่องจากทุกวันอาทิตย์ฉันและเพื่อนสองคนมักไปหาหนังสืออ่านที่ห้างสรรพสินค้า  หรือไม่ก็เดินดูเสื้อผ้า ชีวิตในเมืองใหญ่เช่นนี้มักมีทางเลือกในวันหยุดไม่มากนัก  แต่ในวันอาทิตย์นี้กลับเปลี่ยนโปรแกรมจากห้างสรรพสินค้าในตัวเมืองมาเป็นหมู่บ้านท่าหิน  ต. ท่าหิน  อ. สทิงพระ จ. สงขลา
วันนี้หมู่บ้านท่าหิน  ได้มีการจัดทัวร์การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ดูวิถีชีวิตคนที่ประกอบอาชีพ โหนด นา เล  ซึ่งเป็นวิถีชีวิตของคนคาบสมุทรสทิงพระที่มีมาช้านาน  เรานั่งรถยนต์ผ่านทุ่งนา  ที่มีตาลโหนด  ขึ้นอยู่เรียงราย  ทำให้นึกถึงคำพูดของครูปราณี  มณีดุลย์  ที่บอกว่าต้นตาลโตนดกว่าจะโต และใช้ประโยชน์  ต้องใช้เวลาเป็น 10 ปีแต่เมื่อโตสามารถใช้ประโยชน์ได้ทุกส่วนตั้งแต่รากจรดใบ  ทำให้รู้สึกว่าเป็นต้นไม้ที่วิเศษทีเดียว
เมื่อถึงหมู่บ้านท่าหิน  ชาวบ้านที่จัดโปรแกรมนำเที่ยวได้พาฉันและเพื่อนลงเรือถ่อ  เรือถ่อนำเราล่องไปตามลำคลองเล็กๆที่จะไปออกยังทะเลสาบสงขลา  พี่เพียรคนขับเรือบอกว่าทะเลสาบคือซุปเปอร์มาเก็ตขนาดใหญ่แห่งคาบสมุทรสทิงพระ  ระหว่างเรือแล่นมา ฉันสังเกตว่าในลำคลองสายนี้ชั่งอุดมสมบูรณ์นัก  เพราะยังมีต้นลำพูที่แตกรากขึ้นเรียงรายเป็นแถว คอยเป็นปราการป้องกันสิ่งสกปรกที่จะลงยังทะเลสาบ  มีปลาตัวเล็กๆ ที่เมื่อเรือวิ่งผ่านก็กระโดดขึ้นเรือมา ทำให้ได้ยินเสียงหัวเราะของฉันและเพื่อน  เรานั่งเรือผ่านฝูงควายที่กินหญ้าอยู่บนบริเวณเนินผืนดินบนเกาะ  ควายจ้องมองเราด้วยความแปลกใจ  เขาคงคิดว่าใครกันนะไม่เคยเห็นหน้า
เรือวิ่งไปถึงทะเลสาบสงขลา  เพื่อพาเราไปเอาปลาที่ดักเอาไว้  พี่เพียรคนขับเรือพูดติดตลก  ว่าหากเรือล่ม และตกน้ำ  ห้ามว่ายน้ำเด็ดขาด  ให้ยืนขึ้น  เพราะน้ำตื้นแค่สะเอวเท่านั้นเอง  สาเหตุที่น้ำตื้น  พี่เพียรชี้ให้ดูเกาะที่อยู่เบื้องหน้า  ที่มีภูเขาโล้นเนื่องจากชาวบ้านหันมาปลูกยางพารากันเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากในวันนี้ยางพารามีราคาแพงชาวบ้านแห่ปลูกยาง มีการถางป่า  เมื่อฝนตกมีการชะล้างหน้าดินลงสู่ทะเลสาบ  นอกจากหน้าดินที่ชะล้างลงมาแล้ว  ยังมีสาหร่ายหนามที่แผ่ขยายไปทั่วผืนน้ำเป็นอีกปัจจัยหนึ่งทำให้น้ำในทะเลสาบตื้นเขิน เรือวิ่งมาถึงโพงพางที่ดักปลาเอาไว้  พี่เพียรยกโพงพางขึ้นมาพร้อมกับปลานิลตัวโตใหญ่ และ ปลามีหลัง (ปลาดุกทะเล)  พี่เพียรบอกว่าทะเลสาบเปรียบเสมือนซุปเปอร์มาเก็ตที่ใหญ่มากอยากกินปลาก็ได้กิน  อยากกินกุ้งก็ได้กิน  แถมได้กินอาหารที่สด ซึ่งรสชาดแตกต่างกันมากระหว่างปลาที่อยู่ในตู้แช่ของห้างสรรพสินค้าในเมือง
เราใช้เวลาล่องเรืออยู่ในทะเลสาบสงขลานานแม้แสงแดดจะร้อนแต่ก็ร้อนแค่กาย  แต่ใจของเราชุ่มช่ำด้วยน้ำสายแห่งนี้  จากนั้นพี่เพียรพาเราไปยังเกาะนางคำ  อ. ปากพะยูน  จ. พัทลุง  ผู้คนที่อาศัยอยู่บนเกาะส่วนใหญ่เป็นคนไทย นับถือศาสนาอิสลาม  พอขึ้นเกาะฉันถึงกับร้องอ้อ  เนื่องจากเคยมาเกาะนี้แล้วเมื่อครั้งนำสิ่งของมาช่วยเหลือน้ำท่วมใหญ่ เมื่อปีที่แล้ว  ครั้งนั้นฉันนั่งรถยนต์ซึ่งใช้เวลาเกือบสามชั่วโมง ผ่านถนนที่น้ำท่วมขังเพื่อนำสิ่งของมายังเกาะนางคำแห่งนี้  แต่ครั้งนี้เป็นการนั่งเรือผ่านมา  ขากลับพี่เพียรได้เอาปลามีหลัง ให้กับเด็กบนเกาะไป  ทำให้เห็นมิตรภาพความเอื้ออาทรระหว่างคนลุ่มน้ำทะเลสาบแห่งนี้ เรือวิ่งกลับเข้าฝั่ง  เห็นนกเหยี่ยวที่บินวนเพื่อคอยจับปลา  เห็นนกมากมาย สีดำบ้าง  ขาวบ้างเล่นน้ำอยู่ในทะเลสาบ  พี่เพียรบอกว่าหากวันหนึ่งไม่มีทะเลสาบ  ชาวบ้านคงขาดซุปเปอร์มาเก็ตระดับห้าดาว  ชาวบ้านคงเดือดร้อนมาก อาหารมื้อกลางวัน  เป็นมื้อที่พิเศษมาก  เนื่องจากเมนูส่วนใหญ่ประกอบไปด้วยหัวโหนด  (ส่วนหัวของลูกตาลโตนดนำมาทำเป็นอาหาร)  เมนูดังกล่าวได้แก่  แกงไก่กับหัวโหนด  ต้มกะทิหัวโหนด  ยำหัวโหนด  กุ้งหวาน  น้ำพริกกะปิและผักสด  มื้อนี้ฉันและเพื่อนกินกันจนอิ่มมากเนื่องจากอร่อยกว่าอาหารฟาสฟูสต์ที่อยู่ในห้างสรรพสินค้า
ที่ศาลาลุงคนหนึ่งปอกลูกตาลเพื่อให้พวกเรากิน  ส่วนอีกคนนั่งสานตั๊กแตนที่ทำจากยอดตาลโตนด ป้าอีกคนนำน้ำตาลมาเคี่ยวทำเป็นน้ำตาลแว่น ทั้งหมดที่ฉันเห็นมันคือวิถีคนคาบสมุทรสทิงพระที่มีความเกี่ยวโยงกันระหว่าง  โหนด - นา - เล  การดำเนินชีวิต  ดำเนินอาชีพที่เรียบง่ายเน้นการพึ่งพาตนเอง  ลดการพึ่งพิงจากภายนอก  เป็นแนวคิดที่แตกต่างมากกับเมืองใหญ่ที่คอยจะดึงทรัพยากรในท้องถิ่นจนบางครั้งทำให้ละเมิดทั้งในเรื่องสิ่งแวดล้อม  สิทธิสัตว์  สิทธิของธรรมชาติ  แต่ที่นี้ทุกคนอาศัยพึ่งพาธรรมชาติและเห็นคุณค่าของอาชีพที่บรรพบุรุษถ่ายทอดความรู้มาตั้งแต่อดีต ดังนั้นหากจะให้การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์มีความยั่งยืนรวมทั้งธรรมชาติและวิถีชีวิตของคนในหมู่บ้านสามารถดำเนินชีวิตอย่างปกติ  ทุกคนไม่ควรคิดถึงเงินก้อนใหญ่ที่ลงมากับการท่องเที่ยว  แต่ให้คิดว่าหากมีการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์เกิดขึ้นจริงถือเป็นผลพลอยได้จากการดำเนินวิถีชีวิตแบบนี้
ระหว่างเดินทางกลับหาดใหญ่  พี่เน่งน้อยได้ขับรถมอเตอร์ไซต์พ่วงข้างมาส่ง  ระหว่างผ่านต้นตาลโตนด พี่เน่งน้อยบอกว่าใต้ต้นตาลโตนดมีเงินมากมาย  หากเรานำสิ่งเหล่านั้นมาใช้ประโยชน์อย่างรู้เท่าทัน  ทำให้ฉันนึกถึงการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในวันนี้  ที่ได้มีโอกาสได้เยี่ยมชมซุปเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่ในลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา การที่จะให้ซุปเปอร์มาร์เก็ตแห่งนี้อยู่คู่กับคนคาบสมุทรสทิงพระ  ดังนั้นชุมชนรอบลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาจะต้องมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายในการพัฒนาลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา  เพื่อให้ลุ่มน้ำแห่งนี้เป็นซุปเปอร์มาเก็ตขนาดใหญ่ที่เป็นแหล่งอาหารให้กับคนในท้องถิ่นชั่วลูกชั่วหลานต่อไป