สงขลาพอเพียง : เครือข่ายสร้างเสริมสุขภาพจังหวัดสงขลา - Songkhla Health

หนุนเสริมภาคี ประสานความร่วมมือ

ยิ น ดี ต้ อ น รั บ สู่ เ ว็ บ ไ ซ ท์ ส ง ข ล า ส ร้ า ง สุ ข

ยิ น ดี ต้ อ น รั บ สู่ เ ว็ บ ไ ซ ท์ ส ง ข ล า ส ร้ า ง สุ ข

ภูมิปัญญาชาวบ้านเพื่อสุขภาพ

ความเป็นมาและความหมายของภูมิปัญญาชาวบ้าน

photo  , 360x480 pixel , 41,202 bytes.

ความเป็นมาและความหมายของภูมิปัญญาชาวบ้าน


ภูมิปัญญาชาวบ้าน หมายถึง ความรู้ของชาวบ้าน ซึ่งเรียนรู้มาจากพ่อแม่ ปู่ย่าตายาย ญาติพี่น้อง หรือผู้มีความรู้ในหมู่บ้านในท้องถิ่นต่าง ๆ ความรู้เหล่านี้สอนให้เด็กเคารพผู้ใหญ่ มีความกตัญญูรู้คุณพ่อแม่ และผู้มีพระคุณ มีความเอื้ออาทรต่อคนอื่น รู้จักช่วยเหลือแบ่งปันข้าวของของตนให้แก่ผู้อื่น ความรู้ที่เป็นภูมิปัญญาเป็นความรู้ที่มีคุณธรรม สอนให้คนเป็นคนดี สอนให้คนเคารพธรรมชาติ รู้จักพึ่งพาอาศัยธรรมชาติโดยไม่ทำลาย ให้เคารพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และคนที่ล่วงลับไปแล้วภูมิปัญญาชาวบ้านเป็นความรู้เรื่องการทำมาหากิน เช่น การจับปลา การจับสัตว์ การทอผ้า ทอเสื่อ การสานตะกร้าและเครื่องใช้ด้วยไม้ไผ่ ด้วยหวาย การทำเครื่องปั้นดินเผา การทำเครื่องมือทางการเกษตร นอกจากนั้น ยังมีศิลปะดนตรี การฟ้อนรำ และการละเล่นต่าง ๆ การรักษาโรคด้วยวิธีต่าง ๆ เช่น การใช้ยาสมุนไพร การนวด เป็นต้น ภูมิปัญญาเหล่านี้เป็นความรู้ความสามารถที่บรรพบุรุษได้สร้างสรรค์ และถ่ายทอดมาให้เรามีวิธีการหลายอย่างที่ทำให้ความรู้เหล่านี้เกิดประโยชน์แก่สังคมปัจจุบันด้วย คือ การอนุรักษ์ คือ การบำรุงรักษาสิ่งที่ดีงามไว้

การฟื้นฟู คือ การรื้อฟื้นสิ่งที่ดีงามที่หายไป เลิกไป หรือกำลังจะเลิก ให้กลับมาเป็นประโยชน์ เช่น การรื้อฟื้นดนตรีไทย

การประยุกต์ คือ การปรับ หรือการผสมผสานความรู้เก่ากับความรู้ใหม่เข้าด้วยกัน ให้เหมาะสมกับสมัยใหม่ เช่น การใช้ยาสมุนไพรในโรงพยาบาล ประสานกับการรักษาสมัยใหม่ การทำพิธีบวชต้นไม้ เพื่อให้คนร่วมมือกันอนุรักษ์ป่า

พิธีบวชต้นไม้ เพื่อเป็นการอนุรักษ์ป่า

ภูมิปัญญาชาวบ้าน หมายถึง ความรู้ของชาวบ้าน ที่สร้างขึ้นจากประสบการณ์ และความเฉลียวฉลาดของแต่ละคน ซึ่งได้เรียนรู้จากพ่อแม่ ปู่ย่าตายาย ญาติพี่น้อง และผู้มีความรู้ในชุมชน ความรู้เหล่านี้เกี่ยวข้องกับการดำเนินชีวิต เป็นแนวทาง หลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติที่เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในครอบครัว ความสัมพันธ์กับคนอื่น ความสัมพันธ์กับผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และกับธรรมชาติ ภูมิปัญญาชาวบ้าน เป็นความรู้ที่มีคุณธรรม สอนให้คนเคารพผู้อื่นเคารพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เคารพธรรมชาติ พึ่งพาอาศัยธรรมชาติโดยไม่ทำลาย ความเชื่อเรื่องผี มีความหมายถึงกฎเกณฑ์ที่บรรพบุรุษได้ถ่ายทอดมา การละเมิดกฎเกณฑ์นั้น จึงเรียกว่า ผิดผี ต้องมีการขอขมา และมีการลงโทษโดยคนเฒ่าคนแก่ ซึ่งเป็นตัวแทนของบรรพบุรุษเป็นผู้แนะนำและดำเนินการเช่น ประเพณีสอนให้คนหนุ่ม สาวที่ยังไม่แต่งงานไม่ให้ถูกเนื้อต้องตัวกัน เป็นการป้องกันมิให้กระทำเกินกว่าสมควร ถ้าใครทำผิด ก็เรียกว่า ผิดผี ต้องมีการ เสียผี คือ มีการชดใช้การกระทำผิดนั้น ภูมิปัญญาชาวบ้านยังมีเรื่องประเพณีต่าง ๆ ซึ่งทำให้ชุมชนร่วมใจกันทำกิจกรรม ที่เป็นการรื้อฟื้นแนวทางในการดำเนินชีวิต เช่น งานบุญตามเทศกาล งานพิธีการเกิด การสู่ขวัญ การแต่งงาน และงานศพ เป็นต้น

ความรู้ในเรื่องการทำมาหากินมีอยู่มาก เช่นการทำนาทำไร่ การปลูกพืช การเลี้ยงสัตว์ การจับปลา จับสัตว์ การทำเครื่องมือทางการเกษตร การทำเครื่องใช้ การจักสานด้วยไม้ไผ่หรือด้วยหวาย การทอผ้า ทั้งผ้าฝ้ายและผ้าไหม ซึ่งมีลวดลายที่สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อและความคิดของชาวบ้าน การทำเครื่องปั้นดินเผา การแกะสลักไม้และหิน ซึ่งจะพบเห็นได้จากโบราณสถานและในพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ

นอกจากนั้น ยังมีการรักษาโรคแบบพื้นบ้าน จะด้วยวิธีการทางไสยศาสตร์ การใช้สมุนไพร การนวด และวิธีการอื่น ๆ ภูมิปัญญาชาวบ้านยังมีอยู่ในหมู่บ้านในชนบท แม้ว่าบางส่วนจะหายไป เลิกไปหรือถูกปรับเปลี่ยนไปเป็นอย่างอื่น หลายแห่งมีวิธีการใช้ความรู้เหล่านี้ให้เกิดประโยชน์ ซึ่งมีวิธีการต่าง ๆ ที่ใช้ คือ การอนุรักษ์ คือ การรักษาความรู้ที่ดีงาม เช่น ประเพณีต่าง ๆ หัตถกรรม และคุณค่าหรือการปฏิบัติตนเพื่อความสัมพันธ์อันดีกับคนและสิ่งแวดล้อม

การฟื้นฟู คือ การรื้อฟื้นความรู้ที่ดีงามต่าง ๆ ที่สูญหายไป เลิกไปหรือเปลี่ยนไปให้กลับมาเพื่อนังประโยชน์ให้ผู้คนสมัยนี้ เช่น การฟื้นฟูดนตรีไทย การฟื้นฟูการเกษตรผสมผสาน ซึ่งปู่ย่าตายายเคยทำมาก่อน การฟื้นประเพณีการผูกเสี่ยว หรือการผูกมิตรในภาคอีสาน เพื่อทำให้เกิดความร่วมมือระหว่างชาวบ้านกับชาวบ้าน หรือชาวบ้านกับข้าราชการ การประยุกต์ คือ การปรับความรู้เก่ากับความรู้ใหม่ เพื่อให้เหมาะสมกับสังคมที่เปลี่ยนไป การประยุกต์การบวชมาเป็นการบวชต้นไม้ เพื่อให้เกิดสำนึกการอนุรักษ์ธรรมชาติ รักษาป่ามากยิ่งขึ้น การประยุกต์ประเพณีการทำบุญข้าวเปลือกที่วัด มาเป็นการสร้างธนาคารข้าว เพื่อช่วยเหลือผู้ที่ขาดแคลน การประยุกต์ดนตรีไทยกับดนตรีสมัยใหม่ หรือการร้องรำต่าง ๆ การสร้างใหม่ คือ การคิดค้นสิ่งใหม่ ๆ ที่สัมพันธ์กับความรู้ดั้งเดิม เช่น การประดิษฐ์โปงลาง ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีชนิดหนึ่งในภาคอีสาน มีลักษณะคล้ายกับระนาด แต่แตกต่างทั้งรูปและเสียง การคิดโครงการพัฒนาเพื่อแก้ไขปัญหาของชุมชน โดยอาศัยคุณค่าความเอื้ออาทรที่ชาวบ้านเคยมีต่อกัน มาหารูปแบบใหม่ เช่น การสร้างธนาคารข้าว ธนาคารโคกระบือ การรวมกลุ่มแม่บ้าน เยาวชน เพื่อทำกิจกรรมร่วมกันอย่างเป็นระบบมากยิ่งขึ้น

ภูมิปัญญาชาวบ้าน หมายถึง ความรู้ของชาวบ้าน ซึ่งได้มาจากประสบการณ์ และความเฉลียวฉลาดของชาวบ้าน รวมทั้งความรู้ที่สั่งสมมาแต่บรรพบุรุษ สือทอดจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่คนอีกรุ่นหนึ่ง ระหว่างการสืบทอดมีการปรับ ประยุกต์และเปลี่ยนแปลง จนอาจเกิดเป็นความรู้ใหม่ตามสภาพการณ์ทางสังคมวัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม

ภูมิปัญญาเป็นความรู้ที่ประกอบไปด้วยคุณธรรม ซึ่งสอดคล้องกับวิถีชีวิตดั้งเดิมของชาวบ้านในวิถีดั้งเดิมนั้น ชีวิตของชาวบ้านไม่ได้แบ่งแยกเป็นส่วน ๆ หากแต่ทุกอย่างมีความสัมพันธ์กัน การทำมาหากิน การอยู่ร่วมกันในชุมชน การปฏิบัติศาสนา พิธีกรรมและประเพณี ความรู้เป็นคุณธรรม เมื่อผู้คนใช้ความรู้นั้น เพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่าง คนกับคน คนกับธรรมชาติและคนกับสิ่งที่เหนือธรรมชาติ

ความสัมพันธ์ที่ดีเป็นความสัมพันธ์ที่มีความสมดุล ที่เคารพกันและกัน ไม่ทำร้ายทำลายกัน ทำให้ทุกฝ่ายทุกส่วนอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติ ชุนชนดั้งเดิมจึงมีกฎเกณฑ์ของการอยู่ร่วมกัน มีคนเฒ่าคนแก่เป็นผู้นำ คอยให้คำแนะนำตักเตือนตัดสิน และลงโทษหากมีการละเมิด ชาวบ้านเคารพธรรมชาติรอบตัว ดิน น้ำ ป่า เขา ข้าว แดด ลม ฝน โลก และจักรวาล ชาวบ้านเคารพผู้หลักผู้ใหญ่ พ่อแม่ ปู่ย่าตายาย ทั้งที่มีชีวิตอยู่และล่วงลับไปแล้ว ภูมิปัญญาจึงเป็นความรู้ที่มีคุณธรรม เป็นความรู้ที่มีเอกภาพของทุกสิ่งทุกอย่าง เป็นความรู้ว่า ทุกสิ่งทุกอย่างสัมพันธ์กันอย่างมีความสมดุล เราจึงยกย่องความรู้ขั้นสูงส่งอันเป็นความรู้แจ้งในความจริงแห่งชีวิตนี้ว่า "ภูมิปัญญา

Comment #1
นิดหน่อย
Posted @November,15 2005 11.00 ip : 61...188

Comment #2
ดดดดดดดดดดดดดดดดด
Posted @February,07 2006 18.29 ip : 203...16

ควรเอาอะไรที่ดีกว่านี้เช่นการอนุรักษ์วัฒนธรรมนี้อูย่ชั้นม.1เเละหาเรื่องนี้อยู่

Comment #3
โย
Posted @September,10 2006 12.15 ip : 58...28

ดีเยี่ยม

Comment #4
หมาๆ
Posted @June,26 2007 15.30 ip : 203...149

555+ 555+ มีความสุขคับผม

Comment #5
เจ้าจอม
Posted @August,20 2007 14.20 ip : 203...14

ดีค่ะ ต้องการทราบข้อมูลอยู่พอดีเลย

Comment #6
กิ๊ก
Posted @September,07 2007 22.49 ip : 124...142

อ่านแล้วมันรู้สึกอ่ะค่ะไม่มีลูกเล่นเลยควรมีลูกเล่นหน่อยนะคะจาได้ไม่เบื่อส่วนเนื้อเรื่องก้อ

ค่ะก็สรุปว่าดีค่ะ

Comment #7
มากิ
Posted @September,07 2007 22.51 ip : 124...142

ก้อนะคะดีค่ะมากิมาแล้วค่ะเว็ปนี้ก้อนะ ไม่ได้ดีมากมายแล้วจุดบกพร่องก้อไม่มีลุกเนค่ะอย่างที่คุนกิ๊กว่านะคะ

Comment #8
มากิ
Posted @September,07 2007 22.56 ip : 124...142

ดีค่ะมากิมาอีกแล้วเย้ก้อยังเหมือนเดินนะคะแย่ค่ะ(ขอประทานอะภัยนะคะ) แย่ตงที่ไม่มีลุกเล่นนะคะจึงทำไห้เหมือนกะที่กิ๊กว่าค่ะก้อนะคะถือว่างั้นๆแหละค่ะ ก้อนะคะก้อมีเนื้อความที่สั้นค่ะมีหัวข้อน้อยแต่ก้อนะถือว่าค่อนข้างไช้ได้ค่ะแต่ก้อดูน่าเบื่อนะคะอ่านแล้วเบื่อมากค่ะ วันนี้มากิขอพอแค่นี้นะคะทุกคนไปปรับปรุงด้วยนะคะไนเรื่องของลูกเล่นไปเวปนะคะบายค่ะไว้จะมาวิจานไหม่นะคะบายค่ะทุกท่าน

Comment #9
แอร์สุดสวย
Posted @September,07 2007 23.06 ip : 124...142

แอร์นะคะเวปดีมากค่ะขอชมนะคะแต่ว่าทำไมความคิดเหนที่10บอกว่าแย่นะคะม่ารุ้เขาเลยจิงๆ เวปนี้ถือว่าดีนะคะแต่ขาดลูกเล่นไปหน่อยนะคะเลยดูไม่สดุดตาเลย อยากไห้มีลูกเล่นนะคะจะดีกว่านี้มากเลยค่ะหลายคนก้อบอกมาแล้วนะคะทั้งคุนมากิและคุนกิ๊กนะคะ เวปนี้ก้อถือว่าเยี่ยมนะคะดีค่ะขอบคุนค่ะ บะบายนะคะไว้เเอร์จะมาไหม่ค่ะ

Comment #10
แอร์สุดสวย
Posted @September,07 2007 23.07 ip : 124...142

สวัสดีค่ะ(คิดที่11ลืมสวัสดีลาเลยมาสวัสดีอานที่12แทนอิอิ)บายนะคะทุกๆคนสวัสดีค่า

Comment #11
อยาก.. post
Posted @October,04 2007 14.32 ip : 203...196

อ่านแล้วงงนิดหน่อยค่ะ น่าจะมีลูกเล่น แต่ก็ดีเป็นการเผยแพร่ความรู้ค่ะ

Comment #12
000
Posted @October,09 2007 11.16 ip : 203...73

ก็ดีนิ เนอะ

Comment #13
chocola
Posted @November,21 2007 17.37 ip : 124...128

จะเอาไปทำรายงานค่ะแพราะเนื้อหา ค่ะ

Comment #14
น้ำฝน
Posted @November,24 2007 12.01 ip : 125...219

ก็ดีมากหนิค่ะ

Comment #15
วมมม
Posted @November,30 2007 10.45 ip : 125...178
Photo :  , 436x327 pixel 58,933 bytes

Comment #16
QQ9940493
Posted @December,13 2007 19.02 ip : 61...183
Photo :  , 100x120 pixel 5,667 bytes

เนื้อหาดีนะ จะทำรายงาน

Comment #17
*-*
Posted @December,14 2007 09.50 ip : 125...110
Photo :  , 150x200 pixel 10,103 bytes

Comment #18
-
Posted @January,05 2008 23.05 ip : 202...204

อ่านแล้วดีมากค่ะกำลังทำงานอยู่พอดีเลย

Comment #19
่น่
Posted @January,07 2008 19.20 ip : 124...8

ไม่ค่อยมีข้อมูล

Comment #20
000
Posted @February,11 2008 20.27 ip : 203...149

ถือว่าดีค่ะ

แสดงความคิดเห็น

« 5527
หากท่านไม่ได้เป็นสมาชิก ท่านจำเป็นต้องป้อนตัวอักษรของ Anti-spam word ในช่องข้างบนให้ถูกต้อง
The content of this field is kept private and will not be shown publicly. This mail use for contact via email when someone want to contact you.
Bold Italic Underline Left Center Right Ordered List Bulleted List Horizontal Rule Page break Hyperlink Text Color :) Quote
คำแนะนำ เว็บไซท์นี้สามารถเขียนข้อความในรูปแบบ มาร์คดาวน์ - Markdown Syntax:
  • วิธีการขึ้นบรรทัดใหม่โดยไม่เว้นช่องว่างระหว่างบรรทัด ให้เคาะเว้นวรรค (Space bar) ที่ท้ายบรรทัดจำนวนหนึ่งครั้ง
  • วิธีการขึ้นย่อหน้าใหม่ซึ่งจะมีการเว้นช่องว่างห่างจากบรรทัดด้านบนเล็กน้อย ให้เคาะ Enter จำนวน 2 ครั้ง